فهرست
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

گروه کانونی روشی برای اکتساب اطلاعات از افراد در قالب جلسات تعاملی است. از گروه کانونی می‌توان به صورت یک روش مستقل و یا به عنوان روشی برای تکمیل دیگر روش‌ها، به‌ ویژه برای تطبیق داده‌های حاصل از روشها‌ی گوناگون و بررسی اعتبار داده‌ها استفاده کرد.

کاربردها

گروه کانونی، شامل افراد مرتبط با یک موضوع هستند که با یکدیگر بحث می‌کنند. مباحث مطرح شده در جلسات گروه کانونی دو کاربرد می‌تواند داشته باشد:

  1. گرداوری اطلاعات عمیق، واقعی و با کیفیت
  2. تحلیل داده‌ها و طرح ها

روش گروه کانونی برای دستیابی به ادراکات شرکت کنندگان در مورد موضوعی خاص استفاده می‌شود. مصاحبه گروه کانونی روشی برای تصمیم‌گیری نیست و ضرورتی ندارد که در جلسه بین اعضاء توافقی ایجاد شود. کارکرد این روش، شناسایی و تکمیل دیدگاه‌ها‌ی افراد نسبت به یک موضوع است.

ویژگی متمایز روش گروه کانونی نسبت به سایر روش‌های اکتساب اطلاعات از افراد، این است که گروه کانونی می‌توانند بینش جدیدی از دیدگاه‌های چندجانبه و گوناگون در پویایی‌های کنش متقابل گروهی، مانند اتفاق نظرها و تفاوتهای اساسی میان اعضای گروه فراهم سازند.

روش‌های مرتبط

روش گروه کانونی با این روش‌ها شباهت دارد:

  1. مصاحبه
  2. دلفی

از این روش می‌توان به عنوان روش تکمیلی در ادامه این روش‌ها بهره برد:

  • پیمایش: جمع‌آوری داده‌ها‌ی خام را می‌توان با روش پیمایش انجام داده و این داده‌ها را با یک روش کیفی (مثل مصاحبه و یا گروه کانونی ) تحلیل نمود. در در این حالت از روش گروه کانونی برای تفسیر و توضیح روشن‌تر داده‌ها‌ی بدست آمده از پیمایش استفاده می‌شود.گروه کانونی برای کاوش در این باره که دیدگاه‌ها چگونه شکل گرفته و بیان می‌شوند، بسیار مفید است.

خروجی روش گروه کانونی، به عنوان ورودی این روش‌ها قابل استفاده است:

  • .

فعالیت ها

مراحل اصلی روش گروه کانونی عبارتند از: تدوین پرسش‌ها، انتخاب شرکت کنندگان، برگزاری جلسه، استخراج و تحلیل داده ها

تدوین پرسش ها

در جلسات گروه کانونی، باید پرسش‌هایی مطرح شده و پاسخ آن‌ها به بحث گذاشته شود. برای یک جلسه گروه کانونی تعداد 5 تا 6 پرسش کافی است.

در تدوین پرسش‌ها به این نکات باید توجه نمود:

  • پرسش‌ها باید بدون ساختار، ساده، غیر تهدیدکننده، بدون سوگیری و از نوع پاسخ باز باشند. اینگونه پرسش‌ها موجب می‌شود تا اطلاعات عمیق، غنی و وسیع با کلمات خود مشارکت کنندگان بدست آید.
  • پرسش‌هایی که با اصطلاحات چرا، چگونه، تحت چه شرایطی و غیره مطرح می‌شوند، به پاسخگویان نشان می‌دهد که محقق علاقمند به بحث‌های پیچیده‌تر و گره گشاتر است.

بهتر است پرسش‌ها در دو سطح اصلی و فرعی تدوین شوند. پرسش‌های فرعی، جزیی‌تر و روشن‌تر هستند. برای هر پرسش اصلی می‌توان حداکثر 5 پرسش فرعی مطرح کرد.

انتخاب شرکت کنندگان

شرکت کنندگان معمولاً بر اساس توانایی خود در ارائه اطلاعات مربوط به موضوع پژوهش انتخاب می‌شوند. پژوهشگر باید مطمئن باشد که افراد دعوت شده به گروه دارای تجربه یا خصوصیتی مشترک در مورد موضوع مورد نظر باشند، با موضوع پژوهش درگیر باشند و بتوانند دیدگاه‌ها‌ی خود را در ارتباط با موضوع بیان کنند.

گروه‌ها به لحاظ نحوه تشکیل دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • گروه از پیش تشکیل شده: گروه از پیش ساخته شده گروه‌های حرفه‌ای و یا اجتماعی است که هم اکنون وجود دارد (مانند: گروه همکاران، افراد فعال در یک تیم پروژه، اعضای یک خانواده، اعضای یک گروه دوستی،. مزیت این نوع گروه‌ها، طبیعی بودن گروه و راحت بودن اعضا با یکدیگر به خاطر شرایط و موقعیت یکسان شان است، دوستان و همکاران راحت‌تر با کدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، تعامل گروهی بهتر برقرار می‌شود و ذهنیت معنای مشترک کشف می‌شود، شرکت کنندگان زمان کمتری را صرف توصیف خود می‌کنند و در نتیجه وقت بیشتری برای بحث در مورد موضوع موردنظر وجود خواهد داشت. البته انتخاب این گروه‌ها مشکلات خاص خود را نیز دارد، از آن جمله که شرکت کنندگان در این گروه‌ها بخاطر حضور دوستان و همکارانشان، گاه از ابراز نظرات و عقاید شخصی خود روی موضوعات حساس سرباز می‌زنند و ممکن است در صحبت‌ها‌ی خود از آزادی کامل برخوردار نباشند، چراکه ممکن است نظرات آن‌ها در بیرون از جلسه گروه بازتاب پیدا کند.
  • گروه محقق ساخته: از معایب انتخاب گروه محقق ساخته شده؛ نبود شناخت بین افراد و زمان بر بودن ایجاد فضای گرم، خودمانی و دوستانه بین اعضای گروه، وهمین طور همبستگی و انسجام کمتر اعضاء در گروه می‌باشد.

گروه‌ها به لحاظ شباهت افراد به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • گروه همگن: در گروه‌های همگن، افراد دارای علایق، تجربیات، موقعیتها (نقش‌ها )، سن یا جنسیت یکسان می‌باشند.
  • گروه ناهمگن: گروه‌های ناهمگن شامل افرادی با خصیصه‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی متفاوت می‌شود. همچنین زمانی که محقق قصد کشف نظرات طیف متنوع‌تری از شرکت کنندگان روی موضوع مشخص را دارد، از این گروه‌ها استفاده می‌کند. البته در بسیاری از موارد، ترکیب گروه‌های انتخاب شده را هم افراد همگن و هم افراد ناهمگن تشکیل می‌دهد.

انتخاب نوع گروه (به لحاظ نحوه تشکیل و شباهت افراد) و تعداد اعضای گروه بستگی به محدوده پژوهش دارد. اندازه و ترکیب یک گروه در پویایی گروه و فرایند کارگروهی مهم و اساسی است. اندازه گروه نباید چنان بزرگ باشد که دست و پاگیر بوده و مانع مشارکت اعضا شود و نباید چنان کوچک باشد که پوشش دهی به موضوع را با شکست مواجه سازد، با این وجود تعداد مشارکت کنندگان وابسته به هدف تحقیق خواهد بود.

در یک پژوهش ممکن است چندین گروه انتخاب شده و با هر گروه چندین جلسه گذاشته شود. اگر گروه کانونی صرفاً برای اهداف اکتشافی و یا برای خلق ایده‌های جدید برای مطالعات بزرگتر (برای مثال برای طراحی پرسشنامه در یک پژوهش پیمایشی گسترده) به کار می‌روند، دو، سه و یا چهار گروه کفایت می‌کند. در جایی که قرار است گروه کانونی بخش اصلی و سازنده یک پژوهش را تشکیل دهند، در این صورت باید تعداد گروه‌های انتخابی کمتر از شش گروه نباشد، زیرا توجیه تعدادهای کم، سخت است. تعداد گروه کانونی را می‌توان با اشباع نظری تعیین نمود؛ اگر تفاسیر و الگوها تکراری شوند و مواد جدید کمتری از آن‌ها حاصل شود، بنابراین نیاز به گروه‌های بیشتر نخواهد بود.

برگزاری جلسه

بیشتر صاحب‌نظران حداقل برگزاری 3 تا 4 جلسه برای هر گروه از شرکت کنندگان را توصیه نموده‌اند. تعداد کمتر جلسات ممکن است اعتبار مضامین استخراج شده را کاهش دهد. تعداد جلسات به‌ طورکلی محدوده پژوهش و اشباع نظری بستگی دارد.

زمان و مکان انجام گروه کانونی باید برای شرکت کنندگان مناسب باشد. مکان جلسه و چیدمان آن بستگی به هدف تحقیق، سهولت و امکانات موجود می‌تواند بسیار متفاوت باشد. البته می‌توان جلسات را به صورت مجازی نیز برگزار نمود که البته کیفیت پایین‌تری خواهد داشت.

در برگزرای جلسه پژوهشگر می‌تواند بحث را با پرسش‌های اصلی شروع نماید و سپس پرسش‌های فرعی را مطرح نماید و بعد به مجموعه‌ای از پرسش‌ها‌ی اصلی بازگردد. رویکرد بالا به پاییم و پایین به بالا، برای جلب مشارکت اعضا مفید است. شروع با پرسش‌ها‌ی خاص درباره یک موضوع، ممکن است بحث را در مسیری بسته و محدود قرار دهد.

استخراج و تحلیل داده ها

ارائه گزارش نتایج مباحث گروه کانونی شامل تولید، خلاصه‌بندی و کاهش توده‌های نامنظم داده‌های متنی، به روندهای کلیدی و اساسی و همچنین مثال‌های گویا است .

ارائه گزارش نتایج مصاحبه‌های گروه کانونی اقدامی است برای مرتبط ساختن داده‌های متنی با مسئله و اهداف تحقیق، به‌ طوری که این دو، قبل از آغاز تحقیق به گونه‌ای کامل به هم متصل شده باشند. با مواجه شدن با حجم عظیمی از داده‌های متنی تولید شده از بحث‌های گروه کانونی، ممکن است تصمیم‌گیری در مورد این مسئله که کدام جنبه برای گزارش انتخاب شود و کدام یک باید حذف شود، کمی مشکل به نظر برسد. درواقع، تحلیل‌ها و گزارش گیری باید با سرفصل‌های موجود در راهنمای مصاحبه تطبیق و پردازش شود.

نتایج بحث گروهی کانونی را به صورت زیر می‌توان ارائه داد:

  1. اطلاعات خام: تنها به‌ ذکر نظرات و عقاید شرکت کنندگان بسنده شود.
  2. اطلاعات توصیفی: به توصیف آنچه در جلسه بحث گذشته پرداخته شده و با مثال‌هایی از گفته‌ها‌ی شرکت کنندگان آن را مستند می‌شود.
  3. تحلیل اطلاعات: اطلاعات به دست آمده تحلیل شوند.

گزارش تحقیقات گروه کانونی برخلاف گزارش‌های دیگر تحقیقات تجربی نباید نتایج را به سادگی هر چه تمام‌تر برای خوانندگان ارائه کند. بلکه باید خواننده را قادر سازد تا فرایند تحقیق را به خوبی درک کند. چه چیزی، چگونه و با چه هدفی و در کجا و توسط چه کسانی انجام شده است. به‌ خصوص مهم است تا به یاد داشته باشیم که گزارش حتماً شامل این موارد باشد:

  • شرکت کنندگان چه کسانی هستند (و چه چیزی را بیان می‌کنند).
  • آن‌ها چگونه بکارگرفته شدند.
  • آن‌ها بوسیله چه کسی ودر کجا مورد مصاحبه قرار گرفتند.
  • ماهیت و قالب‌های گروه‌های مرکز
  • استفاده از محرک ها
  • ماهیت استخراج و شیوه‌هایی که مصاحبه ضبط و مورد تحلیل قرارگرفته است

معیارهای کیفیت

در حین انجام پژوهش و پس از آن، باید کیفیت فرایند و نتایج (که شامل روایی 1 و پایایی2 نیز می‌شود) بررسی شوند.

پایایی داده‌های مصاحبه را می‌توان از طریق آموزش مصاحبه گران و استفاده از راهنمای مصاحبه افزایش داد. به‌هنگام تفسیر داده‌ها آموزش و تبادل نظر درباره شیوه اجرای تفسیر و روش کدگذاری نیز می‌توانند به افزایش پایایی کمک کنند. در نهایت هر چه فرایند تحقیق به منزله یک کل با جزییات بیشتری ثبت شود، پایایی کل فرایند بهتر خواهد بود. بدین ترتیب معیار پایایی در قالب کنترل قابلیت اعتماد به داده‌ها و روش اجرای تحقیق و با توجه به خاص بودن هر یک ازروش‌ها‌ی تحقیق کیفی فرمول‌بندی مجدد شده است

ابزارها



نسخه ها

تحلیل

مزایای این روش:

معایب این روش:

در این روش احتمال سوگیری وجود دارد، چراکه رفتار تسهیل گر یا برخی اعضاء قدرتمند گروه ممکن است نظرات سایرین را هدایت کنند و بر بحث و نظرات غلبه پیدا کنند، لذا در مصاحبه‌های گروهی مشارکت کنندگان بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند.

انتخاب گروه‌های کوچک در این روش، قابلیت تعمیم نتایج به جمعیت بزرگتر را به شدت محدود می‌کند.

محدودیتهای این روش بیشتر مربوط به اندازه و هدایت گروه می‌باشد.

در زمینه موضوعات حساس و ظریف نمی‌توان از این روش استفاده کرد، مخصوصاً زمانی که اعضای گروه با هم آشنایی داشته باشند و یا با موقعیت‌ها و بسترهای اجتماعی دیگر پیوند داشته باشند، لذا شرکت کنندگان تمایلی به وارد شدن در بحث‌های با موضوع‌های حساس ندارند.

سابقه

کروگر 3معتقداست گروه کانونی به وسیله متخصصان علوم اجتماعی به وجود آمده است. این متخصصان نسبت به‌ روش‌های مرسوم جمع‌آوری اطلاعات با دیده تردید نگریستند. این روش همزمان با پذیرش تدریجی در علوم اجتماعی جلسات گروه درمانی در روانشناسی برای درمان بیماری‌های روانی بسط یافت. در این کاربرد مفهوم گروه کانونی بر اساس این فرض درمانی است که شخص رنج کشیده از یک مشکل، تمایل دارد با افراد دیگری صحبت کند که مشکل مشابه او را دارند (ریس، 1931 به نقل از کروگر،1988 ).

برخی سرآغاز گروه کانونی را در ارزیابی پاسخ‌های شنوندگان برنامه‌های رادیویی به وسیله متخصص علوم اجتماعی به نام رابرت مرتن 4 در سال 1941 نسبت می‌دهند (مورگان، 1987؛ استوارت و شامداسی، 1990 1994 ) اظهار می‌دارند که مرتن و همکارانش ) برگ، 2006 ). دنزین ولینکن 1 اصطلاح گروه کانونی را در سال 1956 برای استفاده در موقعیت‌هایی وضع می‌کنند که مصاحبه گر پرسش‌ها‌ی خیلی خاصی را بعد از تحقیقات قابل توجه از اعضای گروه به عمل می‌آورد. همچنین استفاده از گروه کانونی را با شروع جنگ جهانی دوم نیز مطرح کرده‌اند (لیبرسکو، 1983؛ مرتن، 1987 و مورگان، 1989 ). در آن زمان، روانشناسان نظامی و مشاوران کشوری از مصاحبه‌های گروهی به‌ منظور تعیین تأثیر برنامه‌های رادیویی طراحی شده برای بالا بردن روحیه ارتش استفاده 2(AAPOR) می‌کردند. در 1986 مرتن در جلسه تحقیق نظر عمومی آمریکا مقدمه خود را از مصاحبه‌ها‌ی گروه کانونی ارائه داد و در نوامبر 1941 به دعوت همکار خود پل لازارسفلد، به ارزیابی پاسخ‌ها‌ی برنامه‌ها‌ی روحیه: 170؛ برگ، 2006: بخش رادیویی پرداخت (ریتچی و لویس، 2003
112 و 113 ). بعدا مرتن با پاتریشیا کندال (1946 ) مقاله‌ای را در مجله آمریکایی جامعه شناسی با عنوان مصاحبه‌های متمرکز به چاپ رساند و در 1956 مرتن؛ کتابی 3 را نیز با همین عنوان چاپ کرد (مرتن، 1956؛ فیسک و کندال، 1956 گرین بائوم، 1998؛ دیمون، 2002؛ بلور و دیگران، 2002؛ ریچی و لویس، .(2003
. Denzin & Lincoln 1
. American Association of Public Opinion Research 2
. The Focused Interview 3

الزامات

خط‌‌مشی ها

مشارکت کنندگان، محققین باید اطمینان حاصل کنند که تمامی اطلاعات در رابطه با اهداف و استفاده از اشتراک نظرات مشارکت کنندگان به آن‌ها داده شده است. راستگویی، در جریان نگاه داشتن مشارکت کنندگان درباره موضوع و انتظارات از گروه، و مجبور نکردن آن‌ها به صحبت کردن ایده‌ها‌ی خوبی هستند.

یکی از موارد اخلاقی مشخصی که باید در مورد گروه کانونی ملاحظه شود، مدیریت موارد احساسی و حریم خصوصی است، زیرا همیشه بیش از یک مشارکت کننده در گروه حاضر خواهد بود. در ابتدا نیاز است که مدیران به‌ روشن‌‌سازی این مورد بپردازند که همکاری هر مشارکت کننده با دیگر اعضای گروه و البته با مدیریت گروه به اشتراک گذاشته می‌شود. مشارکت کنندگان باید به محفوظ نگاه داشتن آن چه در طی ملاقات می‌شنوند، ترغیب شوند و محقّقین مسئولیت دارند تا اطلاعات حاصل از گروه را بی نام نمایند.

اجرای گروه کانونی در گروه‌ها‌ی آسیب پذیر باید متضمن حمایت و مراقبت از آنان در صورت آشکار شدن موضوعات ناراحت کننده و وارد آمدن آسیب به آنان باشد.

ویژگی‌های پژوهشگر

مصاحبه گر باید توانایی برگزاری و هدایت گروه را داشته باشد. فرایند انتخاب مصاحبه گر مناسب، سازماندهی مناسب اعضاء گروه، اجرای جلسه، تکمیل و استفاده از اطلاعات گردآوری شده نیز می‌تواند مشکل باشد.

 مستلزم انتخاب مصاحبه گرهای کاملاً آموزش دیده و ماهر و مطلع از پویایی‌های گروه (

اطلاعات بیشتر


↑ [1] Validity
↑ [2] Reliability
↑ [3] Kreuger
↑ [4] Robert Merton
روش پژوهش