فهرست
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

خلاصه اطلاعات شاخص
عنوان شاخص شاخص توسعه انسانی (Human Development Index)
تعریف شاخص این شاخص، یک شاخص ترکیبی ست که متوسط دستاورد‌های یک کشور در سه زمینه سلامت، دانش و درآمد را نشان می‌دهد.
کاربرد
مولفه‌های شاخص سلامت، آموزش، استاندارد زندگی
مرجع رسمی اعلام کننده این شاخص توسط برنامه توسعه ملل متحد اندازه‌گیری می‌شود.

تاریخچه

این شاخص نخستین بار توسط اقتصاددان معاصر پاکستانی، محبوب الحق، با همکاری برنده نوبل اقتصاد آمارتیا سن و برخی دیگر از متفکران اقتصادی طراحی و برای نخستین بار در سال 1990 اندازه‌گیری شد.

ویژگی‌ها

ویژگی مهم شاخص توسعه انسانی ترکیب نماگرهای امید به زندگی، پیشرفت آموزشی و درآمد و ارائه آن در یک متغیر آماری است که ابعاد اجتماعی و اقتصادی توسعه را نشان می‌دهد. اِچ.دی.آی برای هر بعدش یک حد پایین و بالا مشخص کرده و برای کشور با عددی بین 0 و 1 مشخص می‌کند که در بین این دو حد در کجا قرار گرفته است.

مولفه‌های شاخص

اِچ.دی.آی در سه بعد سلامت، آموزش و درآمد توسعه انسانی را اندازه‌گیری می‌کند:

  1. سلامت: نماگر بعد سلامت میزان امید به زندگی در هنگام تولد است. این نماگر بر اساس حد پایین 20 سال و حد بالای 83.4 (که بیشترین مقدار مشاهده شده در سری زمانی 1980 تا 2010 است) محاسبه می‌شود. برای مثال اگر امید به زندگی در کشوری 55 سال باشد، مقدار نماگر برای آن کشور 0.552 خواهد بود.
  2. آموزش: بعد آموزش با دو نماگر اندازه گیر می‌شود: متوسط مدت سال‌هایی که افراد به مدرسه می‌روند و سال‌هایی که انتظار می‌رود کودکان در هنگام ورود، در مدرسه بمانند.
    1. متوسط سال‌های مدرسه رفتن: حد پایین این نماگر 0 و حد بالای آن بیشترین زمان متوسط مدرسه رفتن مشاهده شده در سری زمانی 1980 تا سال اندازه‌گیری است. (که این میزان 13.1 سال است و برای جمهوری چک در سال 2005 رخ داده).
    2. سال‌های مورد انتظار مدرسه رفتن: حد پایین این نماگر نیز 0 و حد بالای آن 18 سال است.
    3. مولفه آموزش میانگین هندسی این دو نماگر است.
  3. استاندارد زندگی: این مولفه با نماگر سرانه درآمد ناخالص ملّی (بر اساس برابری قدرت خرید) سنجیده می‌شود. برای محاسبه مقدار نماگر، حد پایین 100 دلار و 107,721 دلار در نظر گرفته شده و فاصله درآمد هر کشور از این دو حد مشخص می‌شود. مقدار نهایی شاخص بر اساس لگاریتم این فاصله تعیین می‌شود. به کارگیری لگاریتم به‌ دلیل منعکس کردن کاهش اهمیت درآمد با افزایش مقدار GNI است.

برای محاسبه شاخص کل، از میانگین هندسی مولفه‌ها استفاده می‌شود.

نحوه محاسبه

در شکل روش دقیق محاسبه HDI (سال ۲۰۱۰) آورده شده است:

نقدهای وارد شده به شاخص

بدیل‌های پیشنهاد شده برای این شاخص

مقادیر شاخص

شاخص توسعه انسانی در سال 2011 برای ایران 0.707 بوده است که با این مقدار ایران رتبه 88 دنیا را داشته و در زمره کشورهای با توسعه انسانی بالا قرار می‌گیرد.

متوسط این شاخص در سال برای دنیا 0.682 است. کشورهای نروژ استرالیا، هلند، ایالات متحده، زلاندنو، کانادا و ایرلند رتبه‌های اول تا هفتم دنیا در این شاخص را در اختیار دارند.

بررسی روند تغییرات این شاخص برای ایران در 3 دهه گذشته نشان می‌دهد، مقدار توسعه انسانی از 0.437 در سال 1980 به 0.537 در سال 1990 و 0.636در سال 2000 رسیده است.

در جدول زیر مقادیر شاخص برای کشورها و مناطق مختلف در سال 2011 آورده شده است. همچنین فایل کامل جداول آماری و گزارشات شاخص و نیز توضیحات فنّی آماری به پیوست صفحه آمده است.

گزارش توسعه انسانی 2011- پایداری و عدالت: آینده‌ای بهتر برای همه
جدول 1: شاخص توسعه انسانی و مولفه‌های آن
شاخص توسعه انسانی (HDI) امید به زندگی در بدو تولد متوسط سال‌های تحصیلی
سال‌های تحصیلی مورد انتظار
سرانه درآمد ناخالص ملی (GNI)
رتبه سرانه درآمد ناخالص ملی (GNI) منهای رتبه شاخص توسعه انسانی (HDI)
در آمد غیر HDI
رتبه HDI
مقدار سال سال سال (ثابت 2005 PPP$) مقدار
2011 2011 2011a 2011a 2011 2011 2011
توسعه انسانی خیلی زیاد
1 نروژ 0.943 81.1 12.6 17.3 47,557 6 0.975
2 استرالیا 0.929 81.9 12.0 18.0 34,431 16 0.979
3 هلند 0.910 80.7 11.6 16.8 36,402 9 0.944
4 ایالات متحده 0.910 78.5 12.4 16.0 43,017 6 0.931
5 نیوزلند 0.908 80.7 12.5 18.0 23,737 30 0.978
6 کانادا 0.908 81.0 12.1 16.0 35,166 10 0.944
7 ایرلند 0.908 80.6 11.6 18.0 29,322 19 0.959
8 لیختن اشتاین 0.905 79.6 10.3 14.7 83,717 -6 0.877
9 آلمان 0.905 80.4 12.2 15.9 34,854 8 0.940
10 سوئد 0.904 81.4 11.7 15.7 35,837 4 0.936
11 سوئیس 0.903 82.3 11.0 15.6 39,924 0 0.926
12 ژاپن 0.901 83.4 11.6 15.1 32,295 11 0.940
13 هنگ کنک، چین(SAR) 0.898 82.8 10.0 15.7 44,805 -4 0.910
14 ایسلند 0.898 81.8 10.4 18.0 29,354 11 0.943
15 جمهوری کره 0.897 80.6 11.6 16.9 28,230 12 0.945
16 دانمارک 0.895 78.8 11.4 16.9 34,347 3 0.926
17 اسرائیل 0.888 81.6 11.9 15.5 25,849 14 0.939
18 بلژیک 0.886 80.0 10.9 16.1 33,357 2 0.914
19 اتریش 0.885 80.9 10.8 15.3 35,719 -4 0.908
20 فرانسه 0.884 81.5 10.6 16.1 30,462 4 0.919
21 اسلوونی 0.884 79.3 11.6 16.9 24,914 11 0.935
22 فنلاند 0.882 80.0 10.3 16.8 32,438 0 0.911
23 اسپانیا 0.878 81.4 10.4 16.6 26,508 6 0.920
24 ایتالیا 0.874 81.9 10.1 16.3 26,484 6 0.914
25 لوکزامبورگ 0.867 80.0 10.1 13.3 50,557 -20 0.854
26 سنگاپور 0.866 81.1 8.8 14.4 52,569 -22 0.851
27 جمهوری چک 0.865 77.7 12.3 15.6 21,405 14 0.917
28 انگلیس 0.863 80.2 9.3 16.1 33,296 -7 0.879
29 یونان 0.861 79.9 10.1 16.5 23,747 5 0.902
30 امارات متحده عربی 0.846 76.5 9.3 13.3 59,993 -27 0.813
31 قبرس 0.840 79.6 9.8 14.7 24,841 2 0.866
32 آندورا 0.838 80.9 10.4 11.5 36,095 -19 0.836
33 برونئی 0.838 78.0 8.6 14.1 45,753 -25 0.819
34 استوونی 0.835 74.8 12.0 15.7 16,799 13 0.890
35 اسلواکی 0.834 75.4 11.6 14.9 19,998 8 0.875
36 جزیره مالت 0.832 79.6 9.9 14.4 21,460 4 0.866
37 قطر 0.831 78.4 7.3 12.0 107,721 -36 0.757
38 مجارستان 0.816 74.4 11.1 15.3 16,581 11 0.862
39 لهستان 0.813 76.1 10.0 15.3 17,451 7 0.853
40 لیتوانی 0.810 72.2 10.9 16.1 16,234 10 0.853
41 پرتغال 0.809 79.5 7.7 15.9 20,573 1 0.833
42 بحرین 0.806 75.1 9.4 13.4 28,169 -14 0.806
43 لتونی 0.805 73.3 11.5 15.0 14,293 12 0.857
44 شیلی 0.805 79.1 9.7 14.7 13,329 14 0.862
45 آرژانتین 0.797 75.9 9.3 15.8 14,527 9 0.843
46 Croatia 0.796 76.6 9.8 13.9 15,729 5 0.834
47 باربادوس 0.793 76.8 9.3 13.4 17,966 -3 0.818
توسعه انسانی زیاد
48 اروگوئه 0.783 77.0 8.5 15.5 13,242 12 0.828
49 پالائو 0.782 71.8 12.1 14.7 9,744 29 0.853
50 رومانی 0.781 74.0 10.4 14.9 11,046 20 0.841
51 کوبا 0.776 79.1 9.9 17.5 5,416 52 0.904
52 سیشل 0.773 73.6 9.4 13.3 16,729 -4 0.794
53 باهاما 0.771 75.6 8.5 12.0 23,029 -15 0.768
54 مونته نگرو 0.771 74.6 10.6 13.7 10,361 20 0.831
55 بلغارستان 0.771 73.4 10.6 13.7 11,412 14 0.822
56 عربستان سعودی 0.770 73.9 7.8 13.7 23,274 -19 0.765
57 مکزیک 0.770 77.0 8.5 13.9 13,245 2 0.808
58 پاناما 0.768 76.1 9.4 13.2 12,335 7 0.811
59 صربستان 0.766 74.5 10.2 13.7 10,236 16 0.824
60 آنتیگوا و باربودا 0.764 72.6 8.9 14.0 15,521 -8 0.786
61 مالزی 0.761 74.2 9.5 12.6 13,685 -5 0.790
62 ترینیداد و توباگو 0.760 70.1 9.2 12.3 23,439 -26 0.750
63 کویت 0.760 74.6 6.1 12.3 47,926 -57 0.705
64 لیبی 0.760 74.8 7.3 16.6 12,637 0 0.795
65 بلاروس 0.756 70.3 9.3 14.6 13,439 -8 0.785
66 فدراسیون روسیه 0.755 68.8 9.8 14.1 14,561 -13 0.777
67 گرانادا 0.748 76.0 8.6 16.0 6,982 30 0.829
68 قزاقستان 0.745 67.0 10.4 15.1 10,585 4 0.786
69 کاستاریکا 0.744 79.3 8.3 11.7 10,497 4 0.785
70 آلبانی 0.739 76.9 10.4 11.3 7,803 18 0.804
71 لبنان 0.739 72.6 7.9 13.8 13,076 -10 0.760
72 سنت کیتس و نویس 0.735 73.1 8.4 12.9 11,897 -4 0.762
73 جمهوری ونزوئلا 0.735 74.4 7.6 14.2 10,656 -2 0.771
74 بوسنی و هرزگوین 0.733 75.7 8.7 13.6 7,664 16 0.797
75 گرجستان 0.733 73.7 12.1 13.1 4,780 36 0.843
76 اوکراین 0.729 68.5 11.3 14.7 6,175 24 0.810
77 موریس 0.728 73.4 7.2 13.6 12,918 -14 0.745
78 جمهوری یوگسلاوی (مقدونیه سابق) 0.728 74.8 8.2 13.3 8,804 2 0.776
79 جامائیکا 0.727 73.1 9.6 13.8 6,487 19 0.802
80 پرو 0.725 74.0 8.7 12.9 8,389 2 0.775
81 دومینیکا 0.724 77.5 7.7 13.2 7,889 6 0.779
82 سنت لوسیا 0.723 74.6 8.3 13.1 8,273 2 0.773
83 اکوادور 0.720 75.6 7.6 14.0 7,589 9 0.776
84 برزیل 0.718 73.5 7.2 13.8 10,162 -7 0.748
85 سنت وینسنت و گرنادین 0.717 72.3 8.6 13.2 8,013 1 0.766
86 ارمنستان 0.716 74.2 10.8 12.0 5,188 22 0.806
87 کلمبیا 0.710 73.7 7.3 13.6 8,315 -4 0.752
88 جمهوری اسلامی ایران 0.707 73.0 7.3 12.7 10,164 -12 0.731
89 عمان 0.705 73.0 5.5 11.8 22,841 -50 0.671
90 تونگا 0.704 72.3 10.3 13.7 4,186 26 0.808
91 آذربایجان 0.700 70.7 8.6 11.8 8,666 -10 0.733
92 ترکیه 0.699 74.0 6.5 11.8 12,246 -25 0.704
93 بلیز 0.699 76.1 8.0 12.4 5,812 9 0.766
94 تانزانیا 0.698 74.5 6.5 14.5 7,281 2 0.745
توسعه انسانی متوسط
95 اردن 0.698 73.4 8.6 13.1 5,300 9 0.773
96 الجزایر 0.698 73.1 7.0 13.6 7,658 -5 0.739
97 سریلانکا 0.691 74.9 8.2 12.7 4,943 12 0.768
98 جمهوری دومینیکن 0.689 73.4 7.2 11.9 8,087 -13 0.720
99 ساموآ 0.688 72.4 10.3 12.3 3,931 22 0.788
100 فیجی 0.688 69.2 10.7 13.0 4,145 18 0.781
101 چین 0.687 73.5 7.5 11.6 7,476 -7 0.725
102 ترکمنستان 0.686 65.0 9.9 12.5 7,306 -7 0.724
103 تایلند 0.682 74.1 6.6 12.3 7,694 -14 0.714
104 سورینام 0.680 70.6 7.2 12.6 7,538 -11 0.712
105 السالوادور 0.674 72.2 7.5 12.1 5,925 -4 0.724
106 گابن 0.674 62.7 7.5 13.1 12,249 -40 0.667
107 پاراگوئه 0.665 72.5 7.7 12.1 4,727 5 0.729
108 بولیوی 0.663 66.6 9.2 13.7 4,054 11 0.742
109 مالدیو 0.661 76.8 5.8 12.4 5,276 -3 0.714
110 مغولستان 0.653 68.5 8.3 14.1 3,391 17 0.743
111 مولدووا (جمهوری) 0.649 69.3 9.7 11.9 3,058 21 0.746
112 فیلیپین 0.644 68.7 8.9 11.9 3,478 11 0.725
113 مصر 0.644 73.2 6.4 11.0 5,269 -6 0.686
114 سرزمین اشغالی فلسطین 0.641 72.8 8.0 12.7 2,656 23 0.750
115 ازبکستان 0.641 68.3 10.0 11.4 2,967 19 0.736
116 میکرونزی (فدرال ایالات) 0.636 69.0 8.8 12.1 2,935 19 0.729
117 گویان 0.633 69.9 8.0 11.9 3,192 11 0.715
118 بوتسوانا 0.633 53.2 8.9 12.2 13,049 -56 0.602
119 جمهوری سوریه
0.632 75.9 5.7 11.3 4,243 -5 0.686
120 نامیبیا 0.625 62.5 7.4 11.6 6,206 -21 0.643
121 هندوراس 0.625 73.1 6.5 11.4 3,443 4 0.694
122 کیریباتی 0.624 68.1 7.8 12.1 3,140 8 0.701
123 افریقای جنوبی 0.619 52.8 8.5 13.1 9,469 -44 0.604
124 اندونزی 0.617 69.4 5.8 13.2 3,716 -2 0.674
125 وانواتو 0.617 71.0 6.7 10.4 3,950 -5 0.668
126 قرقیزستان 0.615 67.7 9.3 12.5 2,036 19 0.734
127 تاجیکستان 0.607 67.5 9.8 11.4 1,937 20 0.726
128 ویتنام 0.593 75.2 5.5 10.4 2,805 8 0.662
129 نیکاراگوئه 0.589 74.0 5.8 10.8 2,430 10 0.669
130 مراکش 0.582 72.2 4.4 10.3 4,196 -15 0.606
131 گواتمالا 0.574 71.2 4.1 10.6 4,167 -14 0.595
132 عراق 0.573 69.0 5.6 9.8 3,177 -3 0.616
133 کیپ ورد 0.568 74.2 3.5 11.6 3,402 -7 0.603
134 هند 0.547 65.4 4.4 10.3 3,468 -10 0.568
135 غنا 0.541 64.2 7.1 10.5 1,584 20 0.633
136 گینه استوایی 0.537 51.1 5.4 7.7 17,608 -91 0.458
137 کنگو 0.533 57.4 5.9 10.5 3,066 -6 0.555
138 جمهوری دموکراتیک خلق لائوس 0.524 67.5 4.6 9.2 2,242 4 0.569
139 کامبوج 0.523 63.1 5.8 9.8 1,848 11 0.584
140 سوازیلند 0.522 48.7 7.1 10.6 4,484 -27 0.512
141 بوتان 0.522 67.2 2.3 11.0 5,293 -36 0.500
توسعه انسانی کم
142 جزایر سلیمان 0.510 67.9 4.5 9.1 1,782 10 0.567
143 کنیا 0.509 57.1 7.0 11.0 1,492 15 0.584
144 سائوتومه و پرینسیپ 0.509 64.7 4.2 10.8 1,792 7 0.564
145 پاکستان 0.504 65.4 4.9 6.9 2,550 -7 0.526
146 بنگلادش 0.500 68.9 4.8 8.1 1,529 11 0.566
147 (تیمور)Timor-Leste 0.495 62.5 2.8 11.2 3,005 -14 0.499
148 آنگولا 0.486 51.1 4.4 9.1 4,874 -38 0.455
149 میانمار 0.483 65.2 4.0 9.2 1,535 7 0.536
150 کامرون 0.482 51.6 5.9 10.3 2,031 -4 0.509
151 ماداگاسکار 0.480 66.7 5.2 10.7 824 26 0.605
152 تانزانیا (جمهوری متحد) 0.466 58.2 5.1 9.1 1,328 10 0.523
153 پاپوآ گینه نو 0.466 62.8 4.3 5.8 2,271 -12 0.475
154 یمن 0.462 65.5 2.5 8.6 2,213 -11 0.471
155 سنگال 0.459 59.3 4.5 7.5 1,708 -2 0.488
156 نیجریه 0.459 51.9 5.0 8.9 2,069 -12 0.471
157 نپال 0.458 68.8 3.2 8.8 1,160 8 0.524
158 هاییتی 0.454 62.1 4.9 7.6 1,123 12 0.520
159 موریتانی 0.453 58.6 3.7 8.1 1,859 -10 0.472
160 لسوتو 0.450 48.2 5.9 9.9 1,664 -6 0.475
161 اوگاندا 0.446 54.1 4.7 10.8 1,124 7 0.506
162 توگو 0.435 57.1 5.3 9.6 798 16 0.526
163 کومور 0.433 61.1 2.8 10.7 1,079 9 0.488
164 زامبیا 0.430 49.0 6.5 7.9 1,254 0 0.469
165 جیبوتی 0.430 57.9 3.8 5.1 2,335 -25 0.420
166 رواندا 0.429 55.4 3.3 11.1 1,133 1 0.477
167 بنین 0.427 56.1 3.3 9.2 1,364 -6 0.456
168 گامبیا 0.420 58.5 2.8 9.0 1,282 -5 0.450
169 سودان 0.408 61.5 3.1 4.4 1,894 -21 0.402
170 ساحل عاج 0.400 55.4 3.3 6.3 1,387 -10 0.412
171 مالاوی 0.400 54.2 4.2 8.9 753 8 0.470
172 افغانستان 0.398 48.7 3.3 9.1 1,416 -13 0.407
173 زیمبابوه 0.376 51.4 7.2 9.9 376 11 0.529
174 اتوپیا 0.363 59.3 1.5 8.5 971 0 0.383
175 مالی 0.359 51.4 2.0 8.3 1,123 -6 0.366
176 گینه بیسائو 0.353 48.1 2.3 9.1 994 -3 0.366
177 اریتره 0.349 61.6 3.4 4.8 536 6 0.421
178 گینه 0.344 54.1 1.6 8.6 863 -2 0.364
179 جمهوری آفریقای مرکزی 0.343 48.4 3.5 6.6 707 2 0.379
180 سیرالئون 0.336 47.8 2.9 7.2 737 0 0.365
181 بورکینافاسو 0.331 55.4 1.3 6.3 1,141 -15 0.323
182 لیبریا 0.329 56.8 3.9 11.0 265 5 0.504
183 چاد 0.328 49.6 1.5 7.2 1,105 -12 0.320
184 موزامبیک 0.322 50.2 1.2 9.2 898 -9 0.325
185 بروندی 0.316 50.4 2.7 10.5 368 0 0.412
186 نیجر 0.295 54.7 1.4 4.9 641 -4 0.311
187 کنگو (جمهوری دموکراتیک) 0.286 48.4 3.5 8.2 280 -1 0.399
کشورها یا سرزمین‌های دیگر
.. جمهوری دموکراتیک کره .. 68.8 .. .. .. .. ..
.. جزایر مارشال .. 72.0 9.8 10.8 .. .. 0.752
.. موناکو .. 82.2 .. 17.5 .. .. ..
.. نائورو .. 79.9 .. 9.3 .. .. ..
.. سان مارینو .. 81.8 .. .. .. .. ..
.. سومالی .. 51.2 .. 2.4 .. .. ..
.. تووالو .. 67.2 .. 10.8 .. .. ..
گروه بندی‌های شاخص توسعه انسانی (HDI)
توسعه انسانی خیلی زیاد
0.889 80.0 11.3 15.9 33,352 0.918
توسعه انسانی زیاد 0.741 73.1 8.5 13.6 11,579 0.769
توسعه انسانی متوسط 0.630 69.7 6.3 11.2 5,276 0.658
توسعه انسانی کم 0.456 58.7 4.2 8.3 1,585 0.478
منطقه ها
کشورهای عربی 0.641 70.5 5.9 10.2 8,554 0.643
شرق آسیا و اقیانوس آرام 0.671 72.4 7.2 11.7 6,466 0.709
اروپا و آسیای مرکزی 0.751 71.3 9.7 13.4 12,004 0.785
آمریکا لاتین و کارائیب 0.731 74.4 7.8 13.6 10,119 0.767
جنوب آسیا 0.548 65.9 4.6 9.8 3,435 0.569
کشورهای جنوب صحرای آفریقا 0.463 54.4 4.5 9.2 1,966 0.467
کشورهای کمتر توسعه‌یافته
0.439 59.1 3.7 8.3 1,327 0.467
جزایر کوچک در حال توسعه
0.640 69.6 7.3 10.8 5,200 0.675
جهان 0.682 69.8 7.4 11.3 10,082 0.683






شاخص منابع انسانی