موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

محدوده

در بخش «محدوده»، موضوع برنامه با بیان مرز، جایگاه و تقسیم‌بندی درونی آن مشخص می‌شود.

با تقسیم‌بندی اقتصاد با رویکرد جغرافیایی و مدیریتی، اقتصاد استان‌ها از یکدیگر تفکیک می‌شوند. چارچوب برنامه راهبردی اقتصاد استان، یک جزء از چارچوب برنامه راهبردی اقتصاد است که فقط شامل موارد مربوط به یک استان می‌شود. تفکیک استانی بیشتر برای تناسب با مخاطبان استانی است و کمتر نقش یک «زیر موضوع» برای تصمیم‌گیری‌های اقتصادی را دارد. موارد مربوط به توزیع جغرافیایی در موضوع آمایش سرزمین بررسی می‌شد. البته، ممکن است با رویکرد استانی، نکاتی در اقتصاد مطرح شوند که باعث تغییر در برنامه راهبردی اقتصاد و یا زیر موضوع‌های اصلی آن شوند.

مرز یک استان با بیان محدوده جغرافیایی آن مشخص می‌شود. همجواری یک استان با سایر استان‌ها، کشورها و دریاها؛ جایگاه جغرافیایی استان را مشخص می‌کند. روابط اقتصادی یک استان با سایر استان‌ها در بخش وضعیت بیان می‌شود و در بخش محدوه فقط اهمیت‌های جغرافیایی استان ذکر می‌شود. تقسیم‌بندی درونی استان نیز با بیان شهرستان‌ها، شهر‌ها و بخش‌ها بیان می‌شود.

می‌توان مرزبندی جغرافیایی را از سطح یک استان پایین‌تر برد و موضوعی در محدوده یک شهرستان و یا محدوده استقرار یک قوم و یا فرهنگ نیز تعریف نمود. اگر لازم باشد، می‌توان برای هر شهرستان برنامه‌ای مستقل (به عنوان یک قسمت از برنامه راهبردی استان) تدوین نمود.

وضعیت

در بخش «وضعیت»، وضعیت موجود و مطلوب موضوع توصیف می‌شود. وضعیت موضوع با بیان وضعیت متغیرهای حالت قابل مشخص‌‌سازی بوده و اطلاع از آن‌ها برای تحلیل‌ها کافی است؛ اما برای درک بهتر وضعیت، معلومات بیشتری از موضوع و محیط آن نیز بیان می‌شود.

نکات مهم:

  1. در مواردی که مقایسه با سایر کشورها یا استان‌ها یا کل کشور امکان‌پذیر است، اطلاعات مقایسه‌ای ارائه شوند. (البته باید به خاطر داشت که وضعیت سایر کشورها، نشان دهنده ارزش مطلوب نبوده و نباید بدون تامل تقلید شود. وضعیت سایر کشورها نشان دهنده امکان‌پذیربودن برخی حالتها بوده و همچنین به عنوان یک تجربه قابل بررسی است.)
  2. مقادیر وضعیت برای زمان فعلی و زمان‌های آتی (با فرض ادامه سازو کارهای فعلی) و ظرفیت‌های بالقوه ذکر شده و تحلیل شود.
  3. تجارب سایر کشورها و مطالعات تطبیقی (شامل: الگوهای توسعه در سایر کشورهای جهان، سوابق و تجارب سایر کشورها در برنامه‌ریزی منطقه‌ای) در اسناد پشتیبان آورده می‌شوند.
  4. در بخش وضعیت، اقدامات ذکر نشده و به‌ عبارت دیگر نتایج حاصل از اقدامات بیان می‌شود. اقداماتی که در گذشته انجام شده در بخش گزارش و اقداماتی که باید انجام شود در بخش اهداف ذکر می‌شوند.
  5. قوانین و مقررات در هر مورد در زیر بخش مربوطه بیان می‌شود. البته قوانین و مقرراتی که در سطح کل کشور هستند، در برنامه راهیردی اقتصاد بیان می‌شوند.
  6. مزیت استان در هر مورد در زیربخش مربوطه (مثلا مزیت‌های تولید در بخش تولید، مزیت‌های صادرات در بخش تجارت خارجی و ... ) بیان می‌شود. مزیت‌های استان در موارد مختلف به صورت خلاصه و تجمیعی در بخش چکیده بیان می‌شود.
  7. تا حد امکان اطلاعات به تفکیک شهرستان‌های استان آورده شود. اتکاء به میانگین شاخص‌ها و برنامه‌ریزی بر مبنای آن‌ها باعث خطاهای بسیار زیادی می‌شود.

شاخص‌های عمومی

در این زیر بخش، شاخص‌های عمومی اقتصاد (شامل ارزش‌افزوده به تفکیک بخش‌های اقتصادی و تغییرات آن در طول زمان) استان آورده می‌شود.

برخی از شاخص‌های متعارف در بررسی وضعیت عمومی استان عبارتند از:

سهم استان از تولید ناخالص داخلی

این شاخص به‌ طور کلی نشانگر وضعیت ثروت و رفاه مادی منطقه در قیاس با مناطق دیگر است و توزیع نسبی ثروت تولید شده در جامعه را به تفکیک اجزای تشکیل دهنده آن نشان می‌دهد. همین طور اجزای این شاخص یعنی سهم ارزش‌افزوده بخش‌های اقتصادی منطقه از کل جامعه، وضعیت بخش‌های اقتصادی منطقه را در مقایسه با همدیگر و کل جامعه معلوم می‌نماید. تولید ناخالص داخلی، نحوه تولید ثروت را در یک منطقه و کشور نشان می‌دهد. البته توزیع ثروت مقوله دیگری است که دارای قوانین خاص خود می‌باشد.

مثال: در سال 1387استان تهران با 7/25 درصد سهم از ارزش‌افزوده کل کشور رتبه اول را از جهت تولید ثروت دارا بوده است. در مرتبه بعدی با فاصله زیادی نزدیک نصف سهم استان تهران (6/13 درصد)، استان خوزستان قرار دارد. تعمق در سهم‌های استان‌ها از ارزش‌افزوده کشور و فاصله زیاد قدرمطلق آن‌ها گویای توزیع نابرابر و شکاف عمیق در توزیع امکانات تولیدی کشور می‌باشد. به عنوان مثال در استان خوزستان که 66/6 درصد جمعیت کشور را در خود جای داده است، ارزش‌افزوده ایجاد شده معادل 6/13 درصد ارزش‌افزوده کل کشور است. در حالیکه سهم استان سیستان و بلوچستان با داشتن 18/3 درصد جمعیت از ارزش‌افزوده کشور تنها 07/1 درصد است. به‌ عبارتی سرانه ارزش‌افزوده ایجاد شده در استان خوزستان حدود 6 برابر ارزش‌افزوده ایجاد شده در استان سیستان و بلوچستان می‌باشد.

شاخص‌های توسعه انسانی

در این طیف شاخص‌هایی مانند امید به زندگی، نرخ با سوادی، هزینه ناخالص سرانه واقعی، شاخص فقر انسانی و امثالهم قرار می‌گیرند.

شاخص‌های زیربنایی و اجتماعی

شاخص‌هایی هستند که مناطق جغرافیایی مختلف را از حیث میزان برخورداری از امکانات زیربنایی و اجتماعی مقایسه کرده و رتبه‌بندی می‌نمایند. شاخص‌های مورد استفاده در این رابطه شامل متغیرهای منابع طبیعی، فعالیت‌های اقتصادی، اشتغال، امکانات زیربنایی و وضعیت اجتماعی و فرهنگی می‌باشند مانند نرخ بیکاری، نرخ بی سوادی، تعداد مشترکین برق، سرانه پزشک، تراکم نسبی راهها، ظرفیت سینماها و...

شاخص‌های رفاه نسبی

شاخص‌های رفاه نسبی به شاخص‌هایی اطلاق می‌شود که افراد ساکن در یک منطقه را از حیث برخورداری از مظاهر رفاه با سایر مناطق مقایسه کرده و آن‌ها را رتبه‌بندی می‌کند. مانند شاخص ضریب نفوذ تلفن و یا سهم خانوارهای دارای خودرو به کل خانوارهای ساکن در منطقه

مثال: میزان برخورداری استان از رفاه نسبی: این مطالعه در دفتر هماهنگی امور مناطق سازمان برنامه و بودجه در سال 1378 انجام گرفته است. در این پژوهش با استفاه از 69 متغیر و به کارگیری روش تحلیل عاملی (تاکسونومی) 28 استان کشور از نظر رفاه نسبی و سطح برخورداری رتبه‌بندی شده‌اند. نتایج این پژوهش در جدول زیردرج شده است. استان تهران و خراسان و اصفهان از نظر میزان برخورداری از رفاه نسبی به ترتیب دارای رتبه‌های 1، 2 و 3 و استان‌های سیستان و بلوچستان و ایلام و کهکیلویه و بویراحمد به ترتیب دارای رتبه‌های آخر 26، 27 و 28 بوده‌اند. استان هرمزگان با برخورداری از 51.5درصد رقم عاملی دارای رتبه 15 از نظر شاخص میزان برخورداری از رفاه نسبی در میان استان‌های کشور بوده است.

شاخص‌های نابرابری‌های بخش‌های اقتصادی

این شاخص‌ها طیف گسترده‌ای از انواع شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی را تشکیل می‌دهند که در مجموع قادر هستند با استفاده ار روش‌های علمی متداول بخش‌های مختلف اقتصادی مثل بخش صنعت، بخش کشاورزی و یا هر بخش دیگر را در بین مناطق مختلف یک جامعه با هم مقایسه کرده و آن‌ها را از نظر سطح توسعه یافتگی و توانایی‌های دیگر رتبه‌بندی نمایند. برخی از این شاخص‌ها عبارتند از توسعه صنعتی، توسعه کشاورزی و توسعه خدمات.

مثال: شاخص توسعه صنعتی استان‌ها: در این رابطه به سه پژوهش انجام شده است:

1- مطالعه اول که در سازمان برنامه و بودجه در سال 1374 انجام یافته است با تکیه بر تئوری اقتصادی که «فرایند رشد غیرمتوازن منطقه‌ای ناشی از عواملی چون انتقال عوامل تولید، صرفه جویی‌های ناشی از مقیاس، سرمایه‌گذاری و برخورداری از امکانات زیربنایی می‌باشد»، 13 گروه شاخص تعیین و براساس این شاخص‌ها در سه مقطع 1353(دوران قبل از انقلاب)، 1363 (دوران جنگ تحمیلی) و 1373 (سال پایان برنامه اول اقتصادی) با استفاده از روش آماری تاکسونومی عددی و مولفه‌های اصلی، استان‌های کشور از نظر توسعه صنعتی رتبه‌بندی شدند.

2- مطالعه دوم در دانشگاه اصفهان انجام گرفته است. در این مطالعه 22 شاخص انتخاب و محاسبه گردیده است. شاخص‌های انتخابی با استفاده از نرم‌افزارهای SPSSو EXCEL با روش تحلیلی عاملی ارزیابی شده و در نهایت رتبه‌بندی استان‌های از نظر توسعه صنعتی به دست آمده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که استان اصفهان باکم‌ترین میزان معادل با عدد 23/0 برخوردارترین و استان ایلام با بالاترین میزان معادل با 89/0 فقیرترین استان از لحاظ امکانات صنعتی می‌باشد. استان هرمزگان در این مطالعه دارای رتبه 21 بوده است.

3- مطالعه سوم در وزارت صنایع و معادن در سال 1384 انجام یافته و در آن استان‌های کشور با استفاده از شاخص‌های مشروحه در زیر از جهت توسعه صنعتی رده‌بندی شده‌اند.

ـ سرمایه ثابت طرحهای صنعتی با پیشرفت فیزیکی 60 درصد به بالا

ـ میزان سرمایه‌گذاری واحدهای صنعتی فعال

ـ اشتغال طرحهای صنعتی با پیشرفت فیزیکی 60 درصد به بالا

ـ اشتغال واحدهای فعال صنعتی

ـ مساحت فاز عملیاتی در شهرکهای صنعتی

ـ ارزش‌افزوده فعالیت‌های صنعتی و معدنی

  1. فضای کسب و کار در استان

خانوار

این بخش شامل اطلاعات عمومی خانوارهای استان می‌باشد، برخی از این اطلاعات عبارتند از:

  1. جمعیت استان
  2. درآمد , هزینه خانوار
  3. الگوی مصرف
  4. شاخص‌های سلامت (بهداشت، ورزش، تغذیه و .... )

مثال: نیازمندیهای شغلی و همچنین مصرف کالاها در استانی که جوانان آن بیشتر هستند با استانی که سهم عمده‌ای از جمعیت آن را میان سالان تشکیل می‌دهند، فرق دارد؛ از سوی دیگر در هر استان نیازمندی‌های خانوار، با توجه به نرخ زاد و ولد، ازدواج، طلاق و سایر عوامل -در چرخه خانواده- فرق می‌کند.

تولید

مزایای نسبی تولید محصولات در استان در این زیر بخش بیان می‌شود.

ظرفیت‌های تولید

در این زیر بخش اطلاعات زیر بررسی می‌شوند.

  1. ظرفیت و مقدار تولید محصولات مهم (فعال یا در حال احداث)
  2. ظرفیت فعال و در حال احداث (با پیشرفت بالای 40%) به تفکیک رشته فعالیت‌ها و مکان استقرار
  3. واحدهای تولیدی مهم فعال و در حال احداث
  4. معادن فعال

فهرست محصولات مهم در سراسر کشور یکسان است. واحد‌های مهم استان بر اساس معیارهای زیر انتخاب می‌شوند:

  1. اشتغال بالا
  2. سرمایه‌گذاری بالا
  3. صادرات بالا
  4. سهم بالا در تولید کشور
  5. پیشران

بنگاه ها

در این زیر بخش اطلاعات زیر بررسی می‌شوند.

  1. اندازه و مالکیت بنگاه ها
  2. روابط بین بنگاه‌ها (هولدینگ‌ها، خوشه‌ها، تشکل‌ها، اصناف، انجمن‌ها و ...)
  3. نهادهای تسهیل گر (مانند مشاوران صنعتی، پیمانکاران صنعتی، مراکز خدمات کسب و کار و ... )
  4. بنگاه‌های پیشران

مثال:در سال 1383 تعداد 435 واحد صنعتی بالای ده کارکن در استان آذربایجان غربی فعالیت داشته که 231 واحد آن در شهرستان ارومیه، 65 واحد در شهرستان میاندوآب، 44 واحد در شهرستان خوی، 25 واحد در شهرستان مهاباد و 16 واحد در شهرستان سلماس واقع شده بودند.

البته باید توجه داشت که چنانچه بنگاه‌هایی دارای ویژگیهای فوق نباشند ولی در اقتصاد استان تاثیر قابل توجه داشته باشند در تقسیم‌بندی دیگری در زمره واحدهای مهم استان قرار خواهند گرفت. بنابراین می‌توان گفت "هر بنگاه پیشرانی مهم است ولی هر بنگاه مهمی لزوما پیشران نخواهد بود.

مثال: چهار خوشه صنعتی مهم استان خوزستان عبارتند از: خرمای خوزستان، نفت _گاز _ پتروشیمی، ادوات کشاورزی و فرآوری محصولات کشاورزی.

مثال: استان سیستان و بلوچستان دارای 10 خوشه صادراتی می‌باشد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: خوشه صادراتی شیلات، مواد معدنی و خرما.

بنگاه‌های پیشران بنگاه‌هایی هستند که دارای یک یا چند ویژگی از موارد زیر باشند:

  1. تعداد قابل توجهی از بنگاه‌های صنعتی،معدنی یا تجاری دیگر به عنوان صنایع پایین دست آن‌ها در حال فعالیت هستند و در صورت بروز هرگونه مشکل برای بنگاه پیشران (علاوه بر بروز مشکلات اقتصادی یا اجتماعی برای شهر یا استان مربوط)، آن‌ها نیز دچار مشکل خواهند شد.
  2. بنگاه‌هایی که خدمات، محصولات یا فناوری‌های آن‌ها در زمره صنایع پیشرفته محسوب می‌شود وتوانایی جریان‌‌سازی علمی، تکنولوژیکی و یا اقتصادی در شهرستان، استان یا کشور را دارا هستند. سرعت تغییر و تحول در این بنگاه‌ها (و در خدمات و محصولاتشان) غالبا قابل توجه بوده و بخش تحقیق و توسعه در آن‌ها کاملا پویا وفعال است.
  3. بنگاه‌هایی که توانایی افزایش ارزش افزرده محصولات یا خدمات موجود در استان را (که غالبا توسط واحدهای کوچک یا ومتوسط عرضه می‌شود) دارا هستند و وجود آن‌ها علاوه بر تاثیر جدی در ارزش‌افزوده و رونق اقتصادی استان، همواره سبب ایجاد و توسعه بنگاه‌های جدید و پویا در عرصه خدمات وتولید استان یا حتی نقاط دیگری از کشور می‌شود.

لازم به تاکید است کلیه این بنگاه‌ها بایستی توانایی گسترش وتوسعه اثرات اقتصادی یا فناوری در آینده را دارا باشند. بعبارت دیگر توانایی ایفای نقش پیشرانی (لکوموتیو) در آینده برای این بنگاه‌ها بسیار مهمتر از نقش آن‌ها در حال حاضر است. به همین جهت بنگاه‌هایی که دارای خدمات یا تولیدات یکنواخت وغیر قابل تغییر درحال حاضر یا آینده هستند و تعطیلی آن‌ها جز کاهش ارائه یک خدمت یا کاهش تولید یک محصول(که به آسانی از طریق شهرها یا استان‌های دیگرقابل تأمین می‌باشد)، هیچ گونه تاثیر دیگری بر شهر یا استان مربوط ندارد در زمره بنگاه‌های پیشران قرار نمی‌گیرند.

فناوری

در این زیر بخش طبقه‌بندی بنگاه‌ها به تفکیک سطح فناوری و میزان تسلط بنگاه‌ها به فناوری‌های مرتبط در استان بیان می‌شود. همچنین در این بخش تعداد و عملکرد واحدهای تحقیق و توسعه، مراکز رشد، پارک علم و فناوری، دانشگاهها، مراکز پایش فناوری، مراکز انتقال فناوری، و خدمات مهندسی، در استان نیز بررسی می‌شوند.

منابع انسانی

در این بخش به بررسی وضعیت اشتغال در استان، تحلیل بازار کار و نحوه تأمین یا جذب نیروی انسانی، عوامل موثر بر بهره‌وری منابع انسانی، نقش محیط کسب و کار در اشتغال استان، نحوه توسعه و ارتقای منابع انسانی شاغل در صنعت در سطح استان پرداخته می‌شود.

منابع طبیعی

در این زیر بخش اطلاعات زیر بررسی می‌شوند:

  1. آب و هوا (شرایط اقلیمی)
  2. معادن
  3. جنگل
  4. زمین (صنعتی، کشاورزی، مراتع و ... )
  5. آب

موقعیت جغرافیایی و منابع طبیعی در شکل دادن به ساختار و سطح اقتصاد نقش تعیین کننده‌ای دارد.

تاسیسات زیر بنایی

در این قسمت اطلاعات زیر بررسی می‌شوند.

  1. شهرک‌ها و نواحی صنعتی
  2. بسترهای فناوری اطلاعات و ارتباطات
  3. دسترسی به انرژی
  4. دسترسی به آب
  5. حمل‌ونقل (خطوط ریلی، جاده‌ای، دریایی، ناوگان حمل‌ونقل بار، پایانه‌ها)
  6. سدها، خطوط انتقال آب، آبرسانی و ...

بازار

در این زیر بخش اطلاعات زیر بررسی می‌شوند:

  1. فروشگاه ها
  2. ساختار نظام توزیع
  3. نمایشگاه ها
  4. زیر ساخت‌های تجاری

تجارت خارجی

در این زیربخش اطلاعات زیر بررسی می‌شوند:

  1. صادرات کالا و خدمات به تفکیک اقلام و کشورهای مقصد
  2. صادر کنندگان مهم استان
  3. واردات کالا و خدمات به تفکیک اقلام و کشورهای مبداء
  4. ترانزیت کالا و مسافر
  5. عملکرد گمرک استان
  6. معرفی و عملکرد مناطق آزاد و ویژه استان

در بیان میزان صادرات و واردات استان، نباید حجم مبادلات گمرک استان (که شامل صادرات و واردات سایر استان‌ها نیز می‌شود) بیان شود.

محیط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست محیطی

در این بخش به بررسی نقش عوامل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصاد کلان کشور و عوامل زیست محیطی در توسعه اقتصاد استان پرداخته می‌شود برخی از نکاتی که در این بخش مورد بررسی قرار می‌گیرند عبارتند از:

  1. سهم عوامل و عناصر کلان اقتصادی در توسعه استان
  2. ارزش نهاد‌های تولید در استان شامل نیروی انسانی – حمل‌ونقل – انرژی - مواد اولیه و ... و مقایسه آن با سایر استان‌ها و جهان.
  3. نقش عوامل سیاسی در اقتصاد استان
  4. بررسی عوامل اجتماعی و مطالعه فرهنگ مردم استان: برای مطالعه فرهنگ مردم یک منطقه بایستی به تاریخ آن مراجعه نمود و از جنبه‌های مختلف آن را مورد بررسی قرار داد.
  5. محیط زیست

اهداف

در بخش «ارزش ها»، تبادل ارزش‌ها بین موضوع برنامه و محیط آن بیان می‌شود. منشاء ارزش‌های درون یک موضوع (به عنوان یک سامانه)، محیط آن است. تعیین حالتهای مطلوب، شناسایی مسائل و انتخاب راهبردها و اهداف عملیاتی در راستای ارزش‌های وارد شده از محیط انجام می‌شود. در چارچوب، ارزش‌ها به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید ارزشها با دقت بیشتری بیان شوند.

ارزش‌های ورودی

ارزش‌های بنیادی اقتصاد استان عبارتند از: میزان و کیفیت محصول تولیدی (تولید بخشی از نیازهای داخل استان، سایر مناطق کشور و سایر کشورها) و میزان و کیفیت اشتغال (تأمین اشتغال برای جمعیت ساکن در استان) در مورد اشتغال، نحوه توزیع استقرار جمعیت استان باید مورد توجه باشد.

تولید و اشتغال به‌ طور مستقیم و غیر مستقیم از موضوع خانوار و روابط خارجی تعیین می‌شود.

تولید

در این قسمت اطلاعات زیر بیان می‌شود:

  1. سهم بخش‌های مختلف استان از ارزش‌افزوده
  2. سهم استان از ارزش‌افزوده و صادرات کل کشور
  3. سهم استان از تولید محصولات مهم

اشتغال

در این قسمت مقادیر اشتغال به تفکیک بخش‌های اقتصادی و شهرها محاسبه می‌شود.

برای محاسبه تقاضای اشتغال، ابتدا تقاضای اشتغال در سال افق برنامه بر اساس مقادیر مطلوب نرخ مشارکت، نرخ بیکاری در آن سال محاسبه شده و مقادیر اشتغال در سال‌های میانی بر اساس اشتغال موجود، تکمیل طرح‌های نیمه تمام و طرح‌های جدید برای دستیابی به اهداف اشتغال در سال افق محاسبه می‌شوند.

ارزش‌های جانبی

ارزش‌های ورودی جانبی اقتصاد استان عبارتند از:

  1. حفظ و ارتقا سلامت انسان - در این راستا، حفظ محیط زیست، سلامت کارگران و مصرف‌کنندگان باید مورد توجه باشد.
  2. حفظ فراغت انسان - وقت گذاشتن برای تولید و کسب درآمد نباید به حدی باشد که وقت برای سایر امور انسان باقی نماند.
  3. حفظ کرامت انسان - نیاز به محصولات نباید به گونه‌ای شود که کرامت و حرمت انسان خدشه دار شود.
  4. عدم ایجاد تقاضای کاذب
  5. عدم تخریب ارزش‌های زندگی با تبلیغات بازاریابی
  6. توزیع متعادل درآمد و ثروت
  7. ایجاد فرصت‌های برابر برای همه افراد جامعه

ارزش‌های عمومی

مصادیق ارزش‌های عمومی (کارایی، پایداری، خودسازماندهی) در اقتصاد استان عبارتند از:

  1. حفظ محیط زیست
  2. پیشرفت متوازن امور در استان و هماهنگ با کشور
  3. بهره‌برداری مناسب از امکانات و قابلیت‌های و مزیت‌های نسبی
  4. حفظ استقلال کشور
  5. پدافند غیر عامل
  6. رعایت ترکیب مناسب در تولید محصولات ضروری و لوکس - تولید و مصرف محصولات لوکس علاوه بر کاهش کارایی (استفاده نا مطلوب از منابع) در دوره‌های بحرانی اقتصاد جامعه را ناپایدار می‌کند زیرا مصرف آن‌ها به سرعت کاهش یافته و تولیدکنندگان را با کمبود تقاضا و تولید مواجه شده و ارزش‌افزوده‌های مربوطه (که بخش از آن درآمد گروهی از مصرف‌کنندگان را تأمین می‌کند) را کاهش می‌دهد.

ارزش‌های خروجی

ارزش‌های خروجی عبارتند از:

  1. تربیت نیروی انسانی توانمند با انگیزه و فعال (در آموزش و پروش عمومی و عالی)
  2. میزان منابع مالی مورد نیاز
  3. تأمین انرژی

تولید بخش از نیازهای داخلی استان و همچنین تأمین اشتغال، هدف‌های بنیادی تولید استان (که بخشی از اقتصاد استان است) هستند. با توجه به این که برای اجزاء سامانه اقتصاد استان برنامه جداگانه‌ای تدوین نمی‌شود، اهداف بنیادی و ارزش‌های اجزا ء این سامانه در همین بخش ذکر می‌شوند.

چشم‌انداز

در صورت لزوم ارزش‌های مهم به سبک «چشم‌انداز» نیز ارائه شوند.

راهبردها

در بخش «اهداف»، مسائلی که در راستای تحقق ارزش‌های ورودی (بنیادی و جانبی) باید حل شوند، انتخاب شده و راهبردهای مربوطه طراحی می‌شود؛ اگر در مواردی طراحی راهبرد امکان‌پذیر نباشد، با تعیین خط‌‌مشی محدوده راهبرد را مشخص می‌کنیم. در راستای راهبردها و خط‌‌مشی‌های منتخب، اهداف عملیاتی تعیین می‌شوند. معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز، فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف عملیاتی، پروژه‌های پژوهشی (برای تکمیل برنامه) نیز تعریف شوند که در بخش گزارش ذکر می‌شوند. اهداف عملیاتی فصل مشترک بین برنامه راهبردی و برنامه عملیاتی هستند. تا هنگامی که منشور اهداف عملیاتی تدوین نشده باشند، برنامه راهبردی ناتمام است.

برنامه راهبردی اقتصاد استان، یک جزء از برنامه راهبردی اقتصاد است که فقط شامل موارد مربوط به یک استان می‌شود. بنابراین همه راهبردهایی که برای اقتصاد کشور طراحی می‌شوند، در برنامه استان نمی‌گنجد. ارتباط بین راهبرد‌های کشور و استانی عبارتند از:

  1. مدیریت متمرکز: راهبردهایی که برنامه‌ریزی و اجرای آن به‌ طور متمرکز در کل کشور انجام می‌شود. در برنامه‌های استانی، اقدامات اطلاع‌رسانی و جلب مشارکت برای اجرای اهداف عملیاتی مربوطه پیش‌بینی می‌شود. البته ممکن است از صاحب‌نظران و مجریان مستقر در یک استان در طراحی و اجرای این راهبردهای استفاده شود و حتی مدیریت متمرکز در مرکز کشور مساقر نبوده و به مسولان یک یا چند استان سپرده شود.
  2. مدیریت کشوری توزیع شده: مدیریت این راهبردها در کل کشور توزیع شده اما به توجه به ارتباط بین بخش‌های آن به‌ طور یکپارچه در کل کشور اجرا می‌شوند. در هر استان بخشی‌هایی از یک هدف عملیاتی کلان مدیریت می‌شود.
  3. مدیریت استانی: مدیریت این راهبردها کاملا درون استان انجام می‌شود. هرچند ارتباط ااهداف عملیاتی مربوطه با سایر اهداف در کل کشور و سایر استان‌ها نباید نادیده گرفته شود، اما استقلال عمل در استان بالا است.

مثال: مدیریت نرخ ارز، تغییر حقوق ورودی کالاها، ایجاد پایگاه اطلاعات سرمایه‌گذاری با مدیریت متمرکز انجام می‌شود.

مثال: بازسازی و تکمیل فرایند تولید در 44000 بنگاه (به عنوان یک هدف عملیاتی ) در برنامه راهبردی ظرفیت‌های تولید مطرح شده و با روش مدیریت کشوری توزیع شده (در مرکز کشور توسط توسط ستاد تحول صنایع و معدن و در استان‌ها با همکاری سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استانی و سایر دستگاه‌ها) برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود.

مثال: اخداث یک شهرک صنعتی، تنظیم قیمت برخی اقلام و ... اهدافی هیتند که در استان به‌ طور مستقل انجام می‌شوند.

خانوار

ظرفیت‌های تولید

در راستای تولید و اشتغال مطلوب استان (که در بخش ارزش‌های بیان شده) و با توجه به اولویت‌های تعیین شده برای محصولات در برنامه راهبردی ظرفیت‌های تولید و همچنین خط‌‌مشی‌های توزیع جغرافیایی در برنامه راهبردی آمایش سرزمین، اولویت‌های ظرفیتهای تولیدی تعیین و بیان می‌شوند. استقرار ظرفیت‌های تولید در مناطق مختلف استان بر اساس شاخص‌های مکان‌یابی در برنامه آمایش سرزمین مشخص می‌شوند.

در راستای دستیابی به این اولویت‌ها، تکمیل طرح‌های در حال احداث، بازسازی ظرفیت‌های موجود، جابه جایی مکان استقرار و ایجاد ظرفیت‌های جدید پیش‌بینی شده است.

از بین زیرساخت‌ها ظرفیتهای تولید، پایگاه اطلاعات سرمایه‌گذاری، فرایند سرمایه‌گذاری، پیمانکاران مهندسی، تدارک و اجرا (متا - EPC) با روش مدیریت متمرکز فراهم شده و تاسیسات زیر بنایی (راه، انرژی، آب، زمین) با روش مدیریت کشوری توزیع شده و یا استانی باید فراهم شود. بنابراین برنامه استان باید شامل ایجاد، ارتقا و نگهداری شهرک‌ها، حمل‌ونقل، انرژی و آب باشد.

فناوری

منابع انسانی

بنگاه ها

بازار

تجارت خارجی

منابع طبیعی

دراین قسمت اهداف (اکتشاف معادن، استخراج معادن و...) بهره‌برداری مناسب از منابع طبیعی استان بیان می‌شود.

مناطق ویژه

در مناطقی که بیکاری بالا داشته و زیرساخت‌های آن بسیاز ضعیف است، طرح‌های ویژه (شامل ایجاد زیرساخت‌ها، واحدهای تولیدی و ...) باید پیش‌بینی شوند.

پژوهش

در بخش «مسائل»، آن دسته از متغیرهای حالت که مقدار آن‌ها مطلوب نیست به عنوان مسائل اصلی در نظر گرفته شده و ریشه یابی می‌شوند. به‌ عبارت دیگر در بخش مسائل، علت‌ها و دلیل‌های متغیرهای حالتی که مقدار آن‌ها مطلوب نیست مورد تحلیل قرار می‌گیرند.

در چارچوب مسائل به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید مسائل به صورت کمی و با دقت بیشتری توضیح داده و درجه اهمیت آن‌ها نیز مشخص شود. در چارچوب مسائل عام بوده و بیشتر به ابعاد، آثار و علتهای مسئله پرداخته شده است. در هنگام طراحی برنامه، با بررسی مصادیق این مسائل عام، شناسایی مسائل آسان‌تر می‌شود.

پس از توصیف سامانه مسائل، هر یک از مسائل با بیان مقادیر وضع موجود و وضع مطلوب یا فاصله بین وضع موجود و مطلوب در طول زمان یا مقطع زمانی و ارتباط با سایر مسائل توضیح داده می‌شوند. مهم‌تر از مسائل فعلی، مسائلی هستند که با ادامه سازوکارهای فعلی پیش خواهند آمد، باید مسائل آتی را شناسایی نمود تا از وقوع آن‌ها پیشگیری شود.

سامانه مسائل

سامانه مسائل اقتصاد استان هنوز به‌ طور کامل شناسایی نشده‌اند، فهرست مسائل عام این موضوع عبارتند از:

  1. مسائل خانوارها و منابع انسانی استان
  2. عدم تعادل برنامه‌ریزی به صورت ملی و عدم تناسب مزیت‌های ملی با مزیت‌های منطقه ای
  3. توزیع جغرافیایی نامناسب ظرفیت‌های تولید در استان - در برخی از استان‌ها مشاهده می‌شود, توازن منطقه‌ای در استقرار واحدهای تولیدی رعایت نشده است. در این استان‌ها واحدهای تولیدی متناسب با استقرار جمعیت نیستند و علارغم اینکه واحدهای تولیدی متعددی در استان فعال می‌باشدع اما در مناطقی بیکاری بالایی وجود دارد.
  4. عدم استفاده از منابع و مزیت‌های نسبی استان
  5. ناهماهنگی بین دستگاه‌های در استان
  6. عدم وجود زیرساخت‌های مناسب انرژی، حمل‌ونقل و آب
  7. مشکلات تخصیص زمین و شهرک‌های صنعتی
  8. ضعف زیرساخت‌های پشتیبان و خدمات تولید
  9. مشارکت پایین بخش خصوصی در فعالیت‌های اقتصادی استان
  10. بهره‌برداری نامناسب از منابع طبیعی

از فهرست مسائل عام به عنوان یک سیاهه بررسی (چک لیست) می‌توان استفاده کرد. البته باید برای یافتن مسائل خاصی که در این فهرست وجود ندارد تلاش نمود.

خانوارها و منابع انسانی

برخی از این مسائل خانوارها و منابع انسانی در استان عبارتند از:

  • پایین بودن درآمد سرانه
  • بیکاری گسترده
  • کمبود نیروی متخصص و ماهر در استان
  • عدم تناسب کمی و کیفی آموزش عالی با نیازهای استان و کشور
  • عدم تولید نیازهای اساسی خانوار ها

آمایش

برخی از این مسائل عبارتند از:

  • الگوی نامناسب سکونت شهری
  • عدم تعادل در سازمان فضایی
  • پراکندگی نقاط زیست و فعالیت در عرصه استان

ضعف زیرساخت‌های پشتیبان و خدمات تولید

برخی از این مسائل عبارتند از:

  • کمبود تاسیسات شهری
  • ضعف شبکه‌های بازاریابی و خدمات پشتیبان تولید
  • کمبود امکانات اقامتی
  • فرسودگی و ناموزونی بافت فیزیکی و محیطی شهری
  • ضعف خدمات مشاوره‌ای، فنی و مدیریتی
  • ساختار سنتی بخش‌های کشاورزی و خدمات

ظرفیت‌های تولید

برخی از این مسائل عبارتند از:

  • مکان‌یابی نادرست واحدهای تولیدی
  • فرسودگی ماشین آلات و قدمت فناوری تولید
  • کوچک بودن مقیاس تولید

مثال: کوچک بودن قطعات اراضی کشاورزی و مشکل اسناد در این اراضی

زیر ساخت‌های انرژی، حمل‌ونقل و آب

برخی از این مسائل عبارتند از:

  • عدم وجود زیرساخت‌های حمل‌ونقل
  • فرسوده بودن ناوگان حمل‌ونقل جاده ای
  • محدودیت حمل‌ونقل هوایی
  • نامناسب بودن ناوگان ریلی
  • عدم وجود زیرساخت‌های انرژی
  • ضعف زیرساخت‌های مناسب برای استفاده بهینه از منابع آب و خاک

منابع طبیعی

برخی از این مسائل عبارتند از:

  • کمبود آب و نازل بودن متوسط بارندگی
  • بالا بودن درجه حرارت و طولانی بودن دوره گرما و تبخیر شدید
  • تخریب و بهره‌برداری غیر اصولی از منابع طبیعی استان (آب‌های داخلی و ساحلی، خاک، آبزیان، مراتع، جنگل‌ها و ....)

مثال: عدم تعادل دام و مرتع

  • عدم حراست و احیای آبخیزها و فرسایش شدید حوزه‌های آبخیز
  • آلودگی منابع آب و افزایش شوری آب
  • برداشت بی‌رویه از منابع آبهای زیر زمینی، افت سطح آب‌ها و تخریب محیط زیست

مثال: استقرار صنایع آب بر با توجه به خشک بودن و وجود منابع کم آب در استان (کمبود منابع آب به‌ دلیل استقرار نادرست صنایع)

  • مخاطرات ناشی از سوانح طبیعی نظیر سیل، زلزله، خشکسالی و ...
  • بیابان زایی و گسترش شن‌های روان در اثر عوامل طبیعی و انسانی

گزارش

در این بخش، گزارش طراحی و اجرای برنامه در گذشته، حال و آینده بیان می‌شود و شامل 4 قسمت است. با توجه به اینکه سازوکار به‌هنگام‌‌سازی برنامه‌ها در «برنامه مدیریت برنامه‌ریزی» (که بر اساس چارچوب برنامه‌ریزی طراحی می‌شود) مشخص می‌شود، لازم نیست در این بخش برای هر برنامه تکرار شود.

روند طراحی

در این قسمت فعالیت‌های انجام شده و روش تحقیق بیان می‌شود. البته تحلیل‌ها و مستندات مربوط به آن‌ها (مثلا متن پرسشنامه، تحلیل‌های آماری و ... ) در صفحات پشتیبان آورده می‌شود.

پژوهش‌های آتی

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف اجرایی، اهداف مطالعاتی نیز تعیین شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. فهرست پروژه‌های پژوهشی که برای تکمیل برنامه باید انجام شوند در این قسمت ذکر می‌شوند. اطلاعات تفصیلی هر پروژه در منشور آن بیان می‌شود.

سابقه

در این قسمت، برنامه‌های قبلی، مسائلی که در گذشته وجود داشته اما هم اکنون رفع شده‌اند و اهدافی که در گذشته انتخاب شده به همراه نتایج حاصل از آن‌ها بیان می‌شود. البته بررسی تطبیقی با سایر برنامه‌های تدوین شده (خارج از چارچوب برنامه) در صفحات پشتیبان آورده می‌شوند.

روند اجرا

در این قسمت گزارش نتایج اجرای اهداف عملیاتی بیان می‌شود.

روند طراحی چارچوب

در این قسمت روند طراحی و تکمیل چارچوب بیان می‌شود. دقت نمایید که در بخش‌های محدوده، ارزش، وضعیت، مسائل و اهداف به خود چارچوب (به عنوان یک موضوع) پرداخته نشده است، بلکه به نحوه طراحی و تدوین برنامه پرداخته شده است. اطلاعاتی که در این قسمت بیان می‌شود روند طراجی چارچوب است که در گزارش برنامه‌ها ذکر نشده و در واقع گزارش خود چارچوب است.

چکیده

در بخش چکیده، خلاصه‌ای از ارزشها، وضعیت (شامل مزیتها) و اهداف بیان می‌شود. معلوماتی که در بخش محدوده و مسائل آورده می‌شود در چکیده تکرار نمی‌شود. هر چند سند برنامه با انتقال مطالبی به صفحه‌های پشتیبان حجم کمی دارد، اما برای مطالعه سریع‌تر برنامه بهتر است چکیده تهیه شود.

در شکل زیر چکیده مزیت‌ها و پتانسیل‌های استان نشان داده شده است.

مثال: اصلی‌ترین قابلیت‌های توسعه استان اصفهان عبارتند از:

  1. موقعیت مکانی ویژه استان (قرار گرفتن استان در مرکز کشور و در مسیر راه‌های ترانزیتی شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب و همجواری با 8 استان دیگر).
  2. وجود پتانسیل‌های قوی کارآفرینی روبه رشددر بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.
  3. وجود نواحی پتانسیل دار معدنی (بهره‌مندی از منابع سرشار معادن فلزی، غیر فلزی و سنگهای تزئینی ـ ساختمانی و سایر کانی‌های دارای ارزش‌افزوده بالا).
  4. وجود منابع مالی سرریز حاصل از سرمایه‌گذاری‌های گذشته.
  5. برخورداری از جاذبه‌های گردشگری گوناگون تاریخی، طبیعی و انسان ساخت با ارزش ملی و فراملی بعنوان یک قطب گردشگری کشور.
  6. وجود مزیت‌های فرهنگی اعم از میراث غنی مکتوب تاریخی، آثار ارزشمند هنری، معماری و شهرسازی، هنرمندان واندیشمندان فرهنگی مؤثربر تعاملات در سطح کشور و جهان و جایگاه منحصر به فرد شهر اصفهان در تعاملات فرهنگی و هنری جهان.
  7. وجود پتانسیل‌ها و زیرساخت‌های نسبتا" توسعه‌یافته محرک گسترش فعالیت‌های اقتصادی (راه، شبکه انتقال انرژی برق، خطوط انتقال گاز و نفت، شبکه مخابراتی، شبکه بانکی و ...).
  8. وجود مؤلفه‌های اجتماعی تسریع کننده مناسبات اقتصادی، اجتماعی (پیشینه مذهبی و دینی پایدار، سیستم‌های مالی غیر رسمی قوی، اخلاق حرفه‌ای، اصناف دارای تجربه غنی، نهادهای اجتماعی خود ضابطه مند غیررسمی، ظرفیت‌های علمی وتخصصی و...).
  9. وجود منابع طبیعی و اقلیمی متنوع بعنوان زیرساخت محرک فعالیت‌های اقتصادی (با تاکید ویژه بر بخش کشاورزی و محیط زیست).
  10. وجود سرمایه‌های انسانی(ظرفیت‌های علمی،هنری،فنی،تخصصی،مدیریتی و...) انباشت شده بعنوان مکمل فعالیت‌های سرمایه‌گذاری در راستای اقتصاد دانائی محور.
  11. وجود دانشگاههای مادر تخصصی و مراکز متعدد آموزش عالی، اولین شهرک علمی و تحقیقاتی و مؤسسات تحقیقاتی گوناگون، بعنوان مراکز تولید علم و فناوری
  12. استقرار واحدهای بزرگ صنعتی دارای اهمیت ملی نظیر مجتمع فولاد مبارکه، ذوب آهن و .... در استان.
  13. وجود بخش غیر دولتی(تعاونی و خصوصی) توانمند زمینه ساز جذب سرمایه گذار خارجی.
  14. توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی زنان به عنوان بخش عمده‌ای از منابع و سرمایه‌های انسانی استان.
  15. نقش برجسته استان در تولید، ذخیره و انتقال انرژی در کشور.
  16. همجواری با حوزۀ منابع تأمین آب زاگرس مرکزی به عنوان منابع بالقوه و بالفعل تأمین آب مورد نیاز صنایع، کشاورزی و دشت مرکزی اصفهان.
  17. وجود توانمندی قوی در زمینه رشته‌های صنایع دستی
چارچوب برنامه استان همه موارد