موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

محدوده

خانوار، مجموع افرادی است که درآمد و هزینه آن‌ها مشترک است. به‌ عبارت دیگر، خانوار گروه‌بندی مردم جامعه از لحاظ اقتصادی بوده و با مفهوم خانواده (که بر اساس روابط والدین، فرزندان و همسران شکل می‌گیرد) متفاوت است.

در رویکرد کارکردی، اقتصاد به خانوارها، تولید و منابع طبیعی تقسیم می‌شود. منابع طبیعی بخش از طبیعت است که به عنوان مواد اولیه وارد فرایندهای تولیدی شده و در نهایت به صورت کالا در اختیار خانوار قرار می‌گیرد. بخش تولید شامل بنگاه‌هایی است که با استفاده منابع طبیعی و انسانی (و سایر منابع) محصولاتی را تولید می‌کنند. خانوارها مصرف محصولات نهائی هستند که بنگاه‌ها در زنجیره تأمین تولید کرده و تأمین‌کنندهنیروی کار آن‌ها هستند. رابطه بین خانوار و بنگاه‌ها در شکل زیر نمایش داده شده است.

فعالیت‌های فردی که برای خود کار می‌کند (مثلا در یک مغازه میوه فروشی دارد) در نقش مغازه دار، به عنوان بنگاه و در نقش مصرف‌کننده (که علاوه بر استفاده از محصولات مغازه خود از سایر محصولات نیز استفاده می‌کند) به عنوان خانوار است.

موضوع خانوار را می‌توان به اجزای زیر تقسیم کرد: جمعیت، هزینه و درآمد، غذا، مسکن، لوازم زندگی، حمل‌ونقل، انرژی، اشتغال، پس انداز، انفاق.

وضعیت

در بخش «وضعیت»، وضعیت موجود و مطلوب موضوع توصیف می‌شود. وضعیت موضوع با بیان وضعیت متغیرهای حالت قابل مشخص‌‌سازی بوده و اطلاع از آن‌ها برای تحلیل‌ها کافی است؛ اما برای درک بهتر وضعیت، معلومات بیشتری از موضوع و محیط آن نیز بیان می‌شود.

نکات مهم:

  1. در مواردی که مقایسه با سایر کشورها امکان‌پذیر است، اطلاعات مقایسه‌ای ارائه شوند. (البته باید به خاطر داشت که وضعیت سایر کشورها، نشان دهنده ارزش مطلوب نبوده و نباید بدون تامل تقلید شود. وضعیت سایر کشورها نشان دهنده امکان‌پذیربودن برخی حالتها بوده و همچنین به عنوان یک تجربه قابل بررسی است.)
  2. مقادیر وضعیت برای زمان فعلی و زمان‌های آتی (با فرض ادامه سازو کارهای فعلی) و ظرفیت‌های بالقوه ذکر شده و تحلیل شود.
  3. تا حد امکان اطلاعات به تفکیک استان‌ها آورده شود.
  4. تجارب سایر کشورها و مطالعات تطبیقی (شامل: الگوهای توسعه در سایر کشورهای جهان، سوابق و تجارب سایر کشورها) در اسناد پشتیبان آورده می‌شوند.

شاخص‌های کلان

در این زیر بخش شاخص‌های عمومی مانند تعداد، بعد خانوار، وضعیت عمومی و ... بیان می‌شود.

شاحص‌های تولید ملی: تولید ناخالص، تولید خالص، درآمد ملی، درآمد شخصی، درآمد قابل تصرف، مخارج مصرف‌کننده

شاخص قیمت مصرف‌کننده[1] یا شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های قیمتی برای سنجش نرخ تورم و قدرت خرید پول داخلی هرکشورمی‌باشد. از این شاخص برای طراحی برنامه‌های رفاهی و تأمین اجتماعی، تعدیل مزد و حقوق و تنظیم قراردادهای دو جانبه استفاده می‌شود. برای انتخاب کالاها و خدماتی که مبنای محاسبه قرار می‌گیرند، ابتدا ضریب اهمیت کالاها و خدمات با استفاده از نتایج بررسی بودجه خانوار محاسبه می‌شود، سپس با توجه به وزن و قابلیت قیمت گیری آن‌ها در سبد محاسباتی قرار می‌گیرند. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی دارای سه گروه اختصاصی و هشت گروه اصلی است.
ضریب جینی: یکی از شاخص‌های توزیع درآمد بین خانوارها، ضریب جینی می‌باشد.

محور افقی در نموادر لورنز دهک‌های درآمدی و محور عمودی سهم تجمعی هر دهک از کل درآمد می‌باشد. منحنی لورنز نشان می‌دهد که هر دهک از جامعه چند درصد درآمد جامعه را به خود اختصاص می‌دهد.

ضریب جینی عددی بین صفر و یک است و هر چه کمتر باشد نشان دهنده توزیع درآمد بهتر است.

فقر: برای تشخیص کفایت درآمد خانوار می‌توان از شاخص جمعیت زیر خط فقر استفاده نمود. میزان فقرا عمدتاً با دو شاخص اندازه‌گیری می‌شود: خط فقر مطلق (حد دسترسی اولیه به غذا، پوشاک، مسکن، آموزش و سلامت) و خط فقر شدید (حد دسترسی به نیازهای اولیه زنده ماندن مثل غذا). برای میزان فقر مطلق اعداد مختلفی ذکر شده ولی معمولاً درآمد زیر یک دلار (1.25 دلار[2]) در روز فقر مطلق به‌ حساب می­آید.میزان هزینه لازم برای تهیه غذایی با حدود 2000 کیلوکالری در روز فقر شدید در نظر گرفته می‌شود.

توزیع مالکیت: یکی از شاخص‌هایی که می‌تواند مبیّن توزیع نحوه درآمد باشد، توزیع مالکیت است. مالکیت دولتی به‌ ویژه در مورد منابع طبیعی علاوه بر آثار مدیریتی، بر توزیع درآمد در جامعه اثر می‌گذارد.

جمعیت

در این زیر بخش متغیرهای جمعیتی بیان می‌شود.

ماتریس مبدا – مقصد مهاجرتی و تحلیل شاخص مهاجرت

توجه: در این ماتریس علاوه بر بررسی مهاجرت بین استانی مهاجرت به / از خارج از کشور نیز بررسی می‌شود.

مثال: برآورد جمعیت شهرستان‌های استان زنجان در سال 13891

جدول 1 : برآورد جمعیت کشور به تفکیک استان و شهرستان و تحلیل نرخ رشد آن‌ها در 5 سال آینده

ردیف شهرستان جمعیت در سرشماری 1385 برآورد جمعیت در 1389
شهرستان 1385 شهرستان 1389 کل شهری روستایی کل
1 ابهر ابهر 161257 101955 59302 164395
2 ایجرود ایجرود 36744 3433 33311 37459
3 خدابنده خدابنده 164864 41018 123846 168072
4 خرمدره خرمدره 60499 48398 12101 61676
5 زنجان زنجان 454616 349713 104903 463462
6 طارم طارم 43964 6845 37119 44819
7 ماه نشان ماه نشان 42657 7978 34679 43487
8 جمع 964601 559340 405261 983369

ترکیب جمعیت به تفکیک گروه‌های سنی

جدول 2 : متوسط تعداد افراد خانوار(بعد) شهری/روستایی 1386-1363

سال شهری روستایی سال شهری روستایی
1363 4.8 5.4 1375 4.8 5.6
1364 4.8 5.2 1376 4.8 5.4
1365 4.8 5.4 1377 4.7 5.4
1366 4.9 5.5 1378 4.8 5.4
1367 5.0 5.6 1379 4.5 5.3
1368 4.9 5.7 1380 4.5 5.2
1369 5.1 5.8 1381 4.4 5.1
1370 5.1 5.8 1382 4.4 4.9
1371 4.9 5.7 1383 4.3 4.9
1372 4.9 5.5 1384 4.1 4.7
1373 5.0 5.7 1385 4.0 4.6
1374 5.0 5.7 1386 3.8 4.4

ماخذ: مرکز آمار ایران، نتایج طرح آمارگیری ازهزینه و درآمد خانوار

هزینه و درآمد

متوسط درآمد

متوسط درآمد خانوار شهری و متوسط درآمد خانوار روستایی

متوسط درآمدها به تفکیک استان

متوسط هزینه

جدول 3 : متوسط هزینهارزش پولی کالا یا خدمت تهیه شده توسط خانوار به‌ منظور مصرف اعضا یا هدیه به دیگران، هزینه نامیده می‌شود.

خانوار شهری و روستایی

سال شهری روستایی سال شهری روستایی
1353 234686 132531 1370 3058691 1931253
1354 338755 154021 1371 3795752 2309904
1355 - 152136 1372 4612736 2731510
1356 438209 207201 1373 6242460 3890125
1357 - 234865 1374 8879638 5954870
1358 528206 288435 1375 11060675 6986808
1359 545543 - 1376 13345863 8505022
1360 - - 1377 16669643 10803836
1361 883469 505387 1378 20702886 13637271
1362 1113115 611681 1379 24175313 15673261
1363 1240489 670725 1380 28020350 17232892
1364 1279958 677615 1381 34970661 21394955
1365 1314576 761593 1382 40989283 25676034
1366 1488784 908438 1383 51478921 33543771
1367 1800328 1058423 1384 59242426 37502952
1368 2086138 1307247 1385 67286021 41569925
1369 2293779 1627275 1386 81289139 48846045

ماخذ: مرکز آمار ایران، نتایج طرح آمارگیری از هزینه و درآمد خانوار

متوسط هزینه خانوار به تفکیک استان

متوسط هزینه خانوار به تفکیک نوع هزینه شامل: خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، دخانیات، پوشاک و کفش، مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها، لوازم، اثاث و خدمات مورد استفاده در خانه، بهداشت و درمان، حمل‌ونقل، ارتباطات، تفریح و امور فرهنگی، تحصیل، رستوران و هتل و کالاها و خدمات متفرقه

هزینه غیر خوراکی خانوار شهری

متوسط انواع هزینه‌های غیر خوراکی ناخالص سالانه‌ی یک خانوار شهری در هر یک از دهک‌های هزینه‌ی سالانه: 1386-1372(ارقام ریال)

جدول 4 : خلاصه وضعیت هزینه‌های غیر خوراکی خانوار

سال کل کشور دهک اول دهک دوم دهک سوم دهک چهارم دهک پنجم دهک ششم دهک هفتم دهک هشتم دهک نهم دهک دهم
1372 3402330 581615 1066642 1415439 1789234 2214361 2644003 3294806 4109154 5422451 11628453
1373 4515375 797113 1440199 1912838 2396757 2898566 3530271 4282424 5336900 7200213 15319118
1374 6367480 1074899 1909680 2534182 3184582 3887435 4690084 5739307 7252669 9822104 21465256
1375 8366500 1423634 2520132 3409470 4311131 5284938 6416526 7934548 10011784 13538020 28900634
1376 10064795 1824321 3241626 4322439 5338398 6539992 7778600 9383721 11820225 15943560 34358242
1377 12315485 2249843 3952780 5358310 6597694 8012153 9584543 11543016 14719795 19773488 41093566
1378 15609836 2826969 4862927 6545162 8049333 9764959 11640715 14219047 17524858 23641214 50192302
1379 18494850 3184895 5615256 7459717 9356715 11107738 13233700 16027856 20102960 27426679 60376019
1380 22268888 3658258 6547639 8758254 10943869 13285819 16098015 19290224 24366877 33496821 76151200
1381 27428117 4783704 8284545 10947447 13379763 16279910 19568382 23557743 29537665 41111799 90234384
1382 31859361 6183025 10744446 13941671 16934716 20344181 24509703 29775918 36718192 49205530 101599188
1383 40410605 7524251 12693457 16583963 20669229 25059190 29746527 36538425 45909468 63107893 130033345
1384 47802763 8295870 14280961 18471864 23115481 28333943 34279612 41680516 53113073 73930655 154183862
1385 54865683 9198217 15509065 20523403 25922134 31546513 38320283 47364433 61340943 85088888 171861114
1386 65927705 10895992 19244592 25416003 31705670 38476467 47090738 57443280 72424945 99743997 201619370

ماخذ: مرکز آمار ایران، نتایج طرح آمارگیری از هزینه و درآمد خانوار

هزینه خوراکی

متوسط هزینه‌ها به تفکیک استان

متوسط هزینه کل سالانه یک خانوار روستایی به تفکیک استان

عوامل موثر بر هزینه و درآمد و تغییر الگوی آن و کشش هزینه خانوار

عوامل موثر بر درآمد و تغییر الگوی آن و کشش درآمد خانوار

توزیع درآمد

غذا

مسکن

نحوه تصرف

نحوه تصرف مسکن شهری

جدول 5 : درصد خانوارهای نمونه‌ی شهری برحسب نحوه‌ی تصرف مسکن

سال ملکی عرصه و اعیان اجاری رهنی در برابر خدمت مجانی سایر سال ملکی عرصه و اعیان اجاری رهنی در برابر خدمت مجانی سایر
1353 74.60 17.60 0.40 2.20 5.20 _ 1370 75.98 12.27 _ 3.38 7.44 0.93
1354 76.62 16.21 0.26 2.08 4.83 _ 1371 72.99 13.60 _ 2.67 9.38 1.36
1355 _ _ _ _ _ _ 1372 71.93 14.48 _ 2.66 9.82 1.12
1356 67.64 20.94 0.63 2.63 8.16 _ 1373 74.10 13.72 _ 2.44 8.22 1.52
1357 _ _ _ _ _ _ 1374 75.09 12.93 _ 2.75 7.69 1.54
1358 67.52 20.85 0.43 1.58 9.62 _ 1375 74.63 13.27 _ 2.40 7.76 1.94
1359 67.42 20.63 0.26 1.42 10.26 _ 1376 71.46 15.03 _ 2.37 8.76 2.37
1360 _ _ _ _ _ _ 1377 73.76 12.91 _ 2.75 7.77 2.80
1361 68.78 16.44 0.54 2.76 11.49 _ 1378 74.50 13.82 _ 2.37 7.25 2.06
1362 _ _ _ _ _ _ 1379 69.06 16.49 _ 2.77 8.75 2.92
1363 72.39 14.25 0.50 2.78 10.09 _ 1380 68.71 17.44 _ 2.02 8.54 3.29
1364 70.08 14.76 0.73 3.31 11.12 _ 1381 68.75 18.19 _ 2.02 7.95 3.08
1365 73.15 13.08 _ 2.08 10.38 1.31 1382 70.88 15.84 _ 2.03 7.69 3.56
1366 73.41 14.92 _ 2.00 8.44 1.24 1383 69.88 15.94 5.09 2.14 6.67 0.28
1367 73.44 15.55 _ 1.71 8.45 0.85 1384 66.34 17.16 7.00 2.25 7.14 0.12
1368 75.04 12.65 _ 2.77 8.47 1.07 1385 66.92 16.95 6.61 1.78 7.61 0.14
1369 75.01 12.50 _ 3.29 8.26 0.95 1386 65.31 16.99 7.32 1.90 8.30 0.17

نحوه تصرف مسکن روستایی

توزیع محل سکونت خانوارها بر حسب نوع مصالح عمده بکار رفته در ساختمان

شاخص‌ها و مولفه‌های ضروری در سیاست‌گذاری مسکن

وضعیت تسهیلات و لوازم محل سکونت

وضعیت تسهیلات محل سکونت

این تسهیلات شامل: آب لوله کشی، برق، گاز لوله کشی، تلفن همراه و تلفن.

لوازم زندگی

شناخت ویژگی‌های اجتماعی اقتصادی و الگوی مصرف خانوارهای شهری و روستایی در گروه‌های مختلف سنی، درآمدی و هزینه‌ای از ابزارهای مهم برای ارزیابی سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های اقتصادی و اجتماعی هر کشور، به‌ شمار می‌رود.

حمل‌ونقل

انرژی

الگوی مصرف انرژی توسط خانوار به تفکیک شهری و روستایی

الگوی مصرف انرژی توسط خانوار به تفکیک استان ها

اشتغال

بار تکفل

توزیع خانوارها بر حسب تعداد شاغلین

توزیع افرادشاغل خانوارها بر حسب رشته فعالیت محل کار

توزیع افراد شاغل خانوارها بر حسب وضعیت شغلی

پس انداز

بیمه و انفاق

صدقه، وقف

نهادها

اهداف

ارزش بنیادی‌های در موضوع خانوار (با رویکرد اقتصادی) عبارت است از: تناسب بین درآمد و هزینه خانوار

راهبردها

در بخش «اهداف»، مسائلی که در راستای تحقق ارزش‌های ورودی (بنیادی و جانبی) باید حل شوند، انتخاب شده و راهبردهای مربوطه طراحی می‌شود؛ اگر در مواردی طراحی راهبرد امکان‌پذیر نباشد، با تعیین خط‌‌مشی محدوده راهبرد را مشخص می‌کنیم. در راستای راهبردها و خط‌‌مشی‌های منتخب، اهداف عملیاتی تعیین می‌شوند. معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز، فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف عملیاتی، پروژه‌های پژوهشی (برای تکمیل برنامه) نیز تعریف شوند که در بخش گزارش ذکر می‌شوند. اهداف عملیاتی فصل مشترک بین برنامه راهبردی و برنامه عملیاتی هستند. تا هنگامی که منشور اهداف عملیاتی تدوین نشده باشند، برنامه راهبردی ناتمام است.

راهبردهای میانی

  1. اصلاح الگوی مصرف
  2. تولید خانگی
  3. اشتغال در خانه
  4. کار آفرینی
  5. فرهنگ سازی

تولید خانگی

تولید خانگی از طرفی باعث افزایش پایداری در تأمین محصولات می‌شود و از طرف دیگر باید مهارت و ابزار تولید در خانه فراهم باشد. البته ممکن است تولید خانگی کارایی کمتری نسبت به تولید بنگاهی داشته باشد، اما به دلایلی مانند کیفیت محصولات خانگی، پایداری اقتصاد و ... تولید خانگی در مواردی توصیه شود.

با توجه به این شاخص‌ها در مورد امکان و سهم تولید خانگی می‌توان تصمیم‌گیری کرد.

مثال: تولید خودرو شخصی برای خود در خانه با فناوری‌های امروز امکان‌پذیر نیست اما تولید نان امکان‌پذیر بوده و مطلوب نیز هست. یک خانوار می‌تواند با خرید گندم و پخت نان علاوه بر استفاده از نان‌های متنوع و تازه‌تر و کاهش اتلاف نان، نیاز به نقدینگی در طول زنجیره تأمین نان (شامل نگهداری موجودی‌ها از جمله گندم و آرد) را نیز کاهش دهد.

با توجه به معیارهای بیان شده، محصولات زیر برای تولید در خانه (بسته به شرایط خانوار و امکانات آن) مطرح می‌باشد:

  1. نان
  2. جوانه غلات، حبوبات، سبزیجات و ...
  3. بازیافت زباله (با روش پوسال کرمی)

البته بیان این محصولات به معنای ضرورت تولید آن‌ها در خانه نبوده بلکه مواردی هستند که با رعایت شرایط می‌توانند مورد حمایت باشند.

زیر ساخت‌های نرم

پژوهش

در بخش «مسائل»، آن دسته از متغیرهای حالت که مقدار آن‌ها مطلوب نیست به عنوان مسائل اصلی در نظر گرفته شده و ریشه یابی می‌شوند. به‌ عبارت دیگر در بخش مسائل، علت‌ها و دلیل‌های متغیرهای حالتی که مقدار آن‌ها مطلوب نیست مورد تحلیل قرار می‌گیرند.در چارچوب مسائل به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید مسائل به صورت کمی و با دقت بیشتری توضیح داده و درجه اهمیت آن‌ها نیز مشخص شود. در چارچوب مسائل عام بوده و بیشتر به ابعاد، آثار و علتهای مسئله پرداخته شده است. در هنگام طراحی برنامه، با بررسی مصادیق این مسائل عام، شناسایی مسائل آسان‌تر می‌شود.

پس از توصیف سامانه مسائل، هر یک از مسائل با بیان مقادیر وضع موجود و وضع مطلوب یا فاصله بین وضع موجود و مطلوب در طول زمان یا مقطع زمانی و ارتباط با سایر مسائل توضیح داده می‌شوند. مهم‌تر از مسائل فعلی، مسائلی هستند که با ادامه سازوکارهای فعلی پیش خواهند آمد، باید مسائل آتی را شناسایی نمود تا از وقوع آن‌ها پیشگیری شود.

سامانه مسائل

برخی از مسائل خانوار عبارتند از:

  1. سوء تغذیه
  2. بیکاری
  3. فقر

گزارش

در این بخش، گزارش طراحی و اجرای برنامه در گذشته، حال و آینده بیان می‌شود و شامل 4 قسمت است. با توجه به اینکه سازوکار به‌هنگام‌‌سازی برنامه‌ها در «برنامه مدیریت برنامه‌ریزی» (که بر اساس چارچوب برنامه‌ریزی طراحی می‌شود) مشخص می‌شود، لازم نیست در این بخش برای هر برنامه تکرار شود.

روند طراحی

در این قسمت فعالیت‌های انجام شده و روش تحقیق بیان می‌شود. البته تحلیل‌ها و مستندات مربوط به آن‌ها (مثلا متن پرسشنامه، تحلیل‌های آماری و ... ) در صفحات پشتیبان آورده می‌شود.

پژوهش‌های آتی

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف اجرایی، اهداف مطالعاتی نیز تعیین شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. فهرست پروژه‌های پژوهشی که برای تکمیل برنامه باید انجام شوند در این قسمت ذکر می‌شوند. اطلاعات تفصیلی هر پروژه در منشور آن بیان می‌شود.

سابقه

در این قسمت، برنامه‌های قبلی، مسائلی که در گذشته وجود داشته اما هم اکنون رفع شده‌اند و اهدافی که در گذشته انتخاب شده به همراه نتایج حاصل از آن‌ها بیان می‌شود. البته بررسی تطبیقی با سایر برنامه‌های تدوین شده (خارج از چارچوب برنامه) در صفحات پشتیبان آورده می‌شوند.

روند اجرا

در این قسمت گزارش نتایج اجرای اهداف عملیاتی بیان می‌شود.

روند طراحی چارچوب

در این قسمت روند طراحی و تکمیل چارچوب بیان می‌شود. دقت نمایید که در بخش‌های محدوده، ارزش، وضعیت، مسائل و اهداف به خود چارچوب (به عنوان یک موضوع) پرداخته نشده است، بلکه به نحوه طراحی و تدوین برنامه پرداخته شده است. اطلاعاتی که در این قسمت بیان می‌شود روند طراجی چارچوب است که در گزارش برنامه‌ها ذکر نشده و در واقع گزارش خود چارچوب است.

چکیده

در بخش چکیده، خلاصه‌ای از ارزشها، وضعیت، پتانسیل‌ها و اهداف بیان می‌شود. معلوماتی که در بخش محدوده و مسائل آورده می‌شود در چکیده تکرار نمی‌شود. هر چند سند برنامه با انتقال مطالبی به صفحه‌های پشتیبان حجم کمی دارد، اما برای مطالعه سریع‌تر برنامه بهتر است چکیده تهیه شود.


↑ [1] جمعیت غیر ساکن در جمعیت کل هر شهرستان لحاظ شده است.
چارچوب برنامه خانوار همه موارد