موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

محدوده

مرز

موضوع ظرفیتهای تولید شامل واحدهای تولیدی (شامل معادن در حال بهره‌برداری ) در همه رشته فعالیت‌ها و شهرک‌ها و نواحی صنعتی می‌باشد. مواردی نظیر زیرساخت‌های ارتباطی، حمل‌ونقل، انرژی و آب و صنعت ماشین‌‌سازی و خدمات مهندسی نیز که در محیط موضوع (ظرفیت‌های تولید) قرار دارند اما با توجه به اثر گذاری بالای آن‌ها در بخش وضعیت نیز بررسی می‌شوند.

تعیین راهبردهای کلان مربوط به زیرساخت‌های حمل‌ونقل (ریلی، جاده‌ای، هوایی و دریایی)، انرژی، مخابراتی و نحوه اعمال تغییرات در آن و همچنین میزان و نحوه تخصیص اعتبارت جهت سرمایه‌گذاری‌های صنعتی و قوانین و قواعد سرمایه‌گذاری خارجی در خارج از محدوده این موضوع قرار می‌گیرند.

جایگاه

تبادل ارزش ها

ارزش‌های بنیادی ظرفیت‌های تولید، فراهم شدن ظرفیت‌های لازم برای تولید محصولات می‌باشد.

ارزش‌های ورودی جانبی ظرفیت‌های تولید عبارتند از:

مصادیق ارزش‌های عمومی (کارایی، پایداری، خودسازماندهی) در اقتصاد عبارتند از:

  1. توازن در زنجیره تأمین
  2. پدافند غیر عامل

تقسیم‌بندی درونی

وضعیت

در بخش «وضعیت»، وضعیت موجود و مطلوب موضوع توصیف می‌شود. وضعیت موضوع با بیان وضعیت متغیرهای حالت قابل مشخص‌‌سازی بوده و اطلاع از آن‌ها برای تحلیل‌ها کافی است؛ اما برای درک بهتر وضعیت، معلومات بیشتری از موضوع و محیط آن نیز بیان می‌شود.

نکات مهم:

  1. در مواردی که مقایسه با سایر کشورها امکان‌پذیر است، اطلاعات مقایسه‌ای ارائه شوند. (البته باید به خاطر داشت که وضعیت سایر کشورها، نشان دهنده ارزش مطلوب نبوده و نباید بدون تامل تقلید شود. وضعیت سایر کشورها نشان دهنده امکان‌پذیربودن برخی حالتها بوده و همچنین به عنوان یک تجربه قابل بررسی است.)
  2. مقادیر وضعیت برای زمان فعلی و زمان‌های آتی (با فرض ادامه سازو کارهای فعلی) و ظرفیت‌های بالقوه ذکر شده و تحلیل شود.
  3. تا حد امکان اطلاعات به تفکیک استان‌ها آورده شود.
  4. تجارب سایر کشورها و مطالعات تطبیقی (شامل: الگوهای توسعه در سایر کشورهای جهان، سوابق و تجارب سایر کشورها) در اسناد پشتیبان آورده می‌شوند.

ظرفیت‌های تولید

در این قسمت وضعیت ظرفیت‌های تولید (شامل معادن) در موارد زیر به تفکیک رشته فعالیت‌ها بررسی می‌شود:

  1. تعداد واحدها، اشتغال، ظرفیت اسمی، میزان تولید، نسبت سرمایه به اشتغال
  2. وضعیت واحدها (فعال، غیر فعال در حال احداث)

فناوری

در این بخش سطح فناوری در رشته فعالیت‌ها بررسی می‌شود.

  • وضعیت تجهیزات مورد استفاده در واحدهای صنعتی و معدنی
  • سهم تجهیزات و فناوری از بهره‌وری واحدهای تولیدی کشور
  • متوسط عمر فناوری مورد استفاده به تفکیک هر گروه صنعتی و معدنی
  • نحوه حمایت از بازسازی و بروز رسانی فناوری در صنایع مختلف کشور(نحوه حمایت سایر کشورها از بازسازی و بروز رسانی فناوری صنایع به پیوست آورده می‌شود.)

شهرک‌های و نواحی صنعتی

در این بخش آمار شهرکها و نواحی صنعتی، امکانات زیر بنائی، وضعیت پروژه‌های محیط زیست، تعداد واحدهای صنعتی مستقر در شهرک‌ها، تعداد اشتغال شهرک‌ها، درج شود.

تاسیسات زیربنایی

در این بخش به موارد زیر پرداخته می‌شود.

  • برق شامل: پراکنش و ظرفیت تولید و انتقال برق کشور، برنامه توسعه برق، توزیع جغرافیایی مشترکان و خطوط انتقال به تفکیک صنعتی و... و همچنین پیش‌بینی نیاز مصرف صنعتی
  • گاز شامل: پراکنش و ظرفیت خطوط اصلی انتقال گاز، وضعیت مشترکین صنعتی، سهم صنعت از مصرف گاز در وضعیت موجود و در اهداف برنامه، تعداد مشترکین صنعتی و مقادیر مصرف سهم هر کدام به تفکیک استان، رشته فعالیت، برنامه توسعه خطوط انتقال گاز و پیش‌بینی نیاز مصرف صنعتی آب
  • حمل‌ونقل: حمل‌ونقل عاملی است که تمامی ارکان اقتصادی از ابتدای امر تولید تارساندن کالا به بازارهای مصرف نهائی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل داشتن راهبرد مشخص در حمل‌ونقل صنعتی متناسب با اسناد بالادست حمل‌ونقل و برنامه‌های پیشرفت صنعتی تاثیر زیادی در افزایش بهره‌وری سامانه تولید و مصرف دارد. در این بخش به تشریح اطلاعات زیر پرداخته می‌شود:حمل‌ونقل جاده ای(شامل: ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای، زیربناها و زیرساخت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای، ساختار بخش حمل‌ونقل جاده‌ای، فناوری‌های جدید در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای، سهم حمل‌ونقل‌های جاده‌ای از کل حمل‌ونقل‌های صنعتی و مزیت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای صنعتی)، حمل‌ونقل ریلی (شامل:امکانات راه آهن، سهم حمل‌ونقل‌های ریلی از کل حمل‌ونقل‌های صنعتی، مزیت‌های حمل‌ونقل ریلی، نقش حمل‌ونقل ریلی در کاهش هزینه‌های زنجیره تأمین به تفکیک محصولات و مناطق، برنامه‌های توسعه حمل‌ونقل ریلی، جایگاه امکانات حمل‌ونقل دریایی در آمایش صنعتی و مزیت‌های بالقوه در حمل‌ونقل ریلی صنعتی)، حمل‌ونقل دریایی(شامل: وضعیت حمل‌ونقل دریایی، سهم حمل‌ونقل‌های دریایی از کل حمل‌ونقل‌های صنعتی، مزیت‌های حمل‌ونقل‌های دریایی، جایگاه امکانات حمل‌ونقل دریایی در آمایش صنعتی و برنامه‌های توسعه بنادر و مزیت‌های بالقوه برای صنعت) و همچنین حمل‌ونقل هوایی (شامل:وضعیت موجود، جایگاه امکانات حمل‌ونقل هوایی در آمایش صنعتی و برنامه‌های توسعه حمل‌ونقل هوایی و مزیت‌های بالقوه برای صنعت ) می‌باشد.

مثال: پیش‌بینی نیاز مصرف با استفاده از متغیر‌های متوسط بهای برق،جمعیت و GDP تا 1392

مأخذ: وزارت نیرو، امور برق، http://rcewm.moe.org.ir

مثال: هم اکنون بخش حمل‌ونقل ریلی با وجود سهم 6 درصدی از حمل‌ونقل بار و مسافر در کشور تنها 2 درصد مصرف گازوئیل را به خود اختصاص می‌دهد. آمار بانک جهانی حاکی از آن است که میزان مصرف سوخت در راه آهن برای حمل هزار تن بار بالغ بر7.6 لیتر است و در حمل‌ونقل جاده‌ای شاخص مزبور برابر 21.5 لیتر است. بر همین اساس برای جابه جایی هر یک هزار تن – کیلومتر بار توسط راه آهن 14 لیتر سوخت صرفه جویی می‌شود که با توجه به حمل متوسط سالانه 10 میلیارد تن – کیلومتر بار در بخش ریلی سالانه 140 میلیون لیتر سوخت صرفه جویی در سوخت و کاهش قیمت تمام تمام شده کالاها می‌شود.

نهادها

این بخش شامل فرایند سرمایه‌گذاری، تعریف محیط سرمایه‌گذاری، ذی‌نفعان سرمایه‌گذاری در صنعت و انتظارات، تعریف شاخص‌های مناسب برای ارزیابی فضای کسب و کار[1] و سرمایه‌گذاری و تعیین مقادیر آن در کشور، ریسک‌های سرمایه‌گذاری و نحوه مدیریت آن، عوامل موثر بر سرمایه‌گذاری و روند آن در سال‌های گذشته و نقش حاکمیت در تقویت فرصت‌های سرمایه‌گذاری در وضعیت کنونی، انواع سرمایه‌گذاری، افق و شقوق سرمایه‌گذاری(در این بخش به بررسی سرمایه‌گذاری‌های موجود در صنعت اعم از سرمایه‌گذاری‌های داخلی شامل: دولتی تعاونی و خصوصی و... و سرمایه‌گذاری خارجی و عملکرد گذشته انواع اعتبارت پرداختی و سیاست‌های مالی و پولی در قبال سرمایه‌گذاری‌ها پرداخته می‌شود. همچنین بررسی سرمایه‌گذاری‌های مستقیم و غیر مستقیم خانوار در صنعت در این قسمت مورد بررسی قرار می‌گیرد و بررسی بازار پول و بازار سرمایه در وضعیت موجود کشور در این بخش انجام می‌شود.)، سهم طرح‌های صنعتی از سرمایه‌گذاری در کشور، روند سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در کشور و عوامل موثر بر آن و نهایتاً وضعیت موجود طرح‌های سرمایه‌گذاری صنعتی و عوامل موثر بر موفقیت یا شکست آن‌ها عواملی نظیر نوع سرمایه‌گذاری، زمان سرمایه‌گذاری، میزان اشتغال در زمان سرمایه‌گذاری، میزان اشتغال در زمان بهره‌برداری می‌باشد.

فرایند سرمایه‌گذاری شامل: فعالیت‌های لازم، دستگاه‌های مسئول و قوانین و مقررات مربوط به اخذ مجوزهای عمومی برای مراحل مختلف ایجاد، نگهداشت، توسعه و .... در واحدهای صنعتی و معدنی تدوین می‌شود. در این بخش از شاخص‌هایی نظیر زمان اخذ هر مجوز و تعداد مراحل لازم برای اخذ مجوز استفاده می‌شود.

عوامل موثر بر سرمایه‌گذاری عبارتند از:

  • عوامل نهادی
  • شفاف بودن قوانین و مقررات و کارامدی
  • کارآفرینی
  • ایجاد فضای کسب و کار مناسب
  • نظام مالیاتی
  • وجود نیر وی کار ماهر و متخصص
  • نظام قضای مشوق امنیت سرمایه‌گذاری
  • عوامل کلان حاکمیت شامل: ثبات سیاسی و اجتماعی، تورم، نرخ ارز و...
  • زیر ساخت‌ها شامل: آب، برق، مخابرات، انرژی، زمین و خدمات
  • سایر عوامل

اهداف

در برنامه ظرفیت‌های تولید، ترکیب مطلوب ظرفیت‌های تولید به عنوان اهداف بیان می‌شوند. این مقادیر با شاخص‌های کلان و یا تفصیلی قابل بیان هستند.

شاخص‌های کلان ظرفیت‌های تولید عبارتند از: سرمایه‌گذاری، تشکیل سرمایه، بهره‌وری سرمایه.

شاخص‌های کلان می‌توانند به شکل تفصیلی بر اساس موارد زیر بیان شوند: میزان سرمایه‌گذاری به تفکیک بخش (صنعت، معدن، لجستیک)، رشته فعالیت‌ها، مناطق جغرافیایی؛ اولویت‌های سرمایه‌گذاری به تفکیک رشته فعالیت‌ها و مناطق جغرافیایی (تعداد، پارامترهای مرکزی و پراکندگی، منحنی توزیع و ...)

مقادیر مطلوب تولید محصولات اصلی در سطح کلان اقتصاد و برخی از محصولات فرعی در زنجیره‌های تأمین مشخص می‌شوند. مقادیر تولید مطلوب، ظرفیت‌های تولید مطلوب را مشخص می‌کند. مقدار تولید و ظرفیت تولید یک محصول در یک دوره زمانی ممکن است متفاوت باشد. علاوه بر تفاوت حاصل از دوره بهره‌برداری و روند فنی رسیدن به ظرفیت، شرایط بازار نیز باعث تفاوت ظرفیت و تولید می‌شود.

برآورد شاخص‌های کلان و تفصیلی برای چند مقطع زمانی (سال آینده، پنج سال آینده، 20 سال آینده و ...) می‌تواند انجام شود.

معیارهای اولویت‌بندی برای ایجاد ظرفیت‌های جدید و یا یازسازی ظرفیتهای موجود عبارتند از:

  1. ایجاد توازن در زنجیره
  2. میزان وابستگی به خارج از کشور (ایجاد یا رفع وابستگی در مواد اولیه و تجهیزات)
  3. کاهش هزینه
  4. پیشران بودن برای تولید سایر محصولات و یا ایجاد توانمندی ها
  5. اشتغال

ایجاد ظرفیت تا زمانی دارای اولویت است که ظرفیت کافی فراهم شود. ظرفیت کافی برای تولید، بر اساس بهره‌برداری از 70% ظرفیت واحدهای موجود و ظرفیت پروژه‌های در حال احداث با پیشرفت بالاتر از 40% تعیین می‌شود.

توزیع جغرافیایی برای استقرار ظرفیت‌های تولید در برنامه آمایش سرزمین مشخص می‌شود. در تعیین مکان استقرار، به دسترسی به منابع و تاسیسات عمومی (انرژی،آب، ریل، جاده، بندر، فرودگاه) و یا نزدیکی به بازارهای مورد توجه باشد تا کارایی سرمایه‌گذاری افزایش یابد. در مواردی ضرورت ایجاد اشتغال در مناطقی ممکن است برخی از معیارهای را کم اثر کند. در مواردی جابه جایی مکان ظرفیت‌های موجود برای بهبود وضعیت آمایش سرزمین الزامی است.

اولویت‌بندی گزینه‌ها با ترکیبی از معیارهای محصول و مکان استقرار انجام می‌شود که در جدول زیر نمایش داده شده است. همه‌یا برخی از این معیارها اثر گذار بوده و گزینه‌ها در 3 سطح (زیاد، متوسط، کم) طبقه‌بندی می‌شوند.

اولویت مکانی
زیاد متوسط کم
اولویت محصول زیاد زیاد زیاد متوسط
متوسط زیاد متوسط کم
کم متوسط کم کم

تکمیل طرح‌های نیمه تمام ممکن است تنها به‌ دلیل کارایی (استفاده از سرمایه‌گذاری‌های بالفعل نشده) مورد حمایت باشند، اما اولویت بالایی نسبت به سایر طرح‌ها (با توجه به همه معیارها) نداشته باشد.

اولویت‌های ایجاد ظرفیتهای تولید جدید و یا بازسازی ظرفیتهای موجود در راستای تأمین تقاضا و یا توازن زنجیره تأمین تعیین می‌شود. یک طرح با تعیین مکان استقرار، ظرفیت تولید، فناوری و میزان سرمایه‌گذاری مشخص می‌شود. اگر این اطلاعات به‌ طور کامل مشخص باشد، طرح‌های سرمایه‌گذاری به‌ طور کامل در برنامه معرفی می‌شوند. اگر اطلاعات تا این حد مشخص نباشد، معیارهای اولویت‌بندی برای راهنمایی متقاضیان و ارزیابان طرح‌های پیشنهادی ذکر می‌شوند.

تعیین فرصت‌های سرمایه‌گذاری باید با رویکرد سامانه‌ای انجام شده و تا حد امکان بسته‌های سرمایه‌گذاری (مجموعه از طرح‌های که اجرای هم زمان آن‌ها ضرورت دارد) معرفی و واگذار شوند. گاهی ممکن است برای مجموعه‌ای از بسته‌های سرمایه‌گذاری یک نام انتخاب کرد تا معرفی و پیگیری آن‌ها را آسان‌تر کند.

مثال: گاهی برای رفع مسائل یک صنعت لازم است صنعت پایین دستی آن ایجاد شود تا نقش پیشران داشته باشد. مثلاً با ایجاد واحد‌های کک‌‌سازی می‌توان صنعت استخراج زغال سنگ کک شو را بهبود بخشید.

مثال: برای ایجاد صنایع فولادی، بهره بردای از معدن سنگ آهن، تولید کنستانتره، گندله، شمش و تولید با ظرفیت‌های متناسب در یک بسته سرمایه‌گذاری تعریف شود تا کمبود برق یا گندله در زمان بهره‌برداری از واحدهای تولید فولاد پیش نیاید یا ظرفیت تولید کنستانتره و گندله خالی نماند.

راهبردها

در بخش «اهداف»، مسائلی که در راستای تحقق ارزش‌های ورودی (بنیادی و جانبی) باید حل شوند، انتخاب شده و راهبردهای مربوطه طراحی می‌شود؛ اگر در مواردی طراحی راهبرد امکان‌پذیر نباشد، با تعیین خط‌‌مشی محدوده راهبرد را مشخص می‌کنیم. در راستای راهبردها و خط‌‌مشی‌های منتخب، اهداف عملیاتی تعیین می‌شوند. معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز، فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف عملیاتی، پروژه‌های پژوهشی (برای تکمیل برنامه) نیز تعریف شوند که در بخش گزارش ذکر می‌شوند. اهداف عملیاتی فصل مشترک بین برنامه راهبردی و برنامه عملیاتی هستند. تا هنگامی که منشور اهداف عملیاتی تدوین نشده باشند، برنامه راهبردی ناتمام است.

رویکردها

کاهش هزینه زمین و ساختمان

بسته‌های سرمایه‌گذاری

کاهش هزینه زمین و ساختمان

بخش زیادی از هزینه راه اندازی برخی بنگاه‌ها صرف زمین و ساختمان می‌شود. با آماده‌‌سازی زمین و ساختمان، اجاره زمین و ... می‌توان این هزینه‌ها کم کرد.

آثار این راهبرد عبارتند از:

  1. حفظ صرفه و ثبات تولید در بلند مدت: نکته‌ای که باید در اینجا ذکر شود آن است که در بسیاری از موارد قیمت زمین در شهرک‌های صنعتی چنان بالا می‌رود که فعال اقتصادی دیگر تولید در شرایط موجود را به صرفه نمی‌داند و منفعت خود را در این می‌بیند که زمین کارخانه را بفروشد و منابع خود را به بخش‌های دیگر اقتصاد که عمدتاً غیر مولد‌اند منتقل کند. اجاره بلند مدت زمین باعث می‌شود امکان چنین سودجویی‌ها و انتقال‌هایی منتفی شود و تولیدکننده صرفاً منافع خود را در امر تولید جستجو کند و نه در خروج از بخش تولید.
  2. بالا بردن بهره‌وری در استفاده از زمین: هم اکنون در بسیاری از شهرک‌های صنعتی زمین‌ها و تأسیسات بلا استفاده به وفور یافت می‌شود. علت این امر آن است که افراد مالک زمین هستند و می‌توانند این منابع را معطل رها کنند (البته از منافع افزایش قیمت ملک بهره‌مندند). در صورتی که اگر افراد بابت این زمین‌ها اجاره بپردازند، اولاً منافعی در معطل کردن زمین و تأسیسات ندارند و ثانیاً در صورت مشاهده این امر توسط دولت، دولت می‌تواند این زمین‌ها را به فعال دیگری اجاره دهد.
  3. ایجاد یک ابزار جدید تنظیم گری برای دولت: دولت می‌تواند با استفاده از تغییر نرخ اجاره به امر تنظیم گری در بخش صنعت بپردازد. برای مثال از این ابزار می‌توان به‌ منظور سوق دادن صنایع و سرمایه‌گذاری‌ها به نقاط خاص و یا به‌ منظور تشویق سرمایه‌گذاری در صنعت خاص یا حمایت از صنایع در مواقع بحران استفاده کرد.

فروش ساختمان‌های آماده نیز کاهش احتمال انحراف مصارف را در پی دارد.

راهبردها

زیر ساخت‌های لازم برای تأمین ظرفیتهای مورد نیاز عبارتند از:

  1. پایگاه اطلاعات و خدمات سرمایه‌گذاری
  2. ایجاد دالان سرمایه‌گذاری
  3. رتبه‌بندی خدمات متا
  4. ایجاد ظرفیت‌های جدید
  5. بازسازی و تکمیل تجهیزات
  6. ایجاد و تکمیل مجتمع‌های تخصصی
  7. تأمین زیرساخت‌های ارتباطی

پایگاه اطلاعات و خدمات سرمایه‌گذاری

پایگاه اطلاعات سرمایه‌گذاری باید شامل موارد زیر باشد:

  1. معرفی معیارهای اولویت‌بندی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری دارای اولویت
  2. قوانین، مقررات و دستورالعمل‌های مربوط به سرمایه‌گذاری
  3. اطلاعات ظرفیتهای تولید موجود یا در حال احداث
  4. پنچره واحد فرایندهای سرمایه‌گذاری

گرد آوری و انتشار اطلاعات سرمایه‌گذاری آثار زیر را در پی دارد:

  1. تخصیص بهتر منابع (مالی، تجهیزات، نیروی انسانی) در راستای اولویت‌های کشور
  2. ایجاد تقارن اطلاعاتی بین سرمایه گذار، حاکمیت و بنگاه‌های تأمین مالی که باعث کاهش فشارها و پذیرش سریع‌تر پروژه‌ها می‌شود.
  3. کاهش زمان و افزایش دقت صدور مجوزها

دالان سرمایه‌گذاری

فرایند سرمایه‌گذاری از مرحله انتخاب طرح تا زمان بهره‌برداری باید یکپارچه، سریع و شفاف باشد. خط‌‌مشی‌هایی که در فرایند سرمایه‌گذاری باید رعایت شوند عبارتند از:

  1. استفاده از شرکت‌های متا (مهندسی، تدارک و اجرا EPC) در فرایند ساخت
  2. استفاده از امکانات بلا استفاده (ساختمانها، انشعابات و ..)
  3. بهره‌برداری غیر مستقیم از ظرفیت‌های تولید (تولید بدون کارخانه)
  4. حمایت ویژه از کار آفرینان برتر
  5. بسته‌های سرمایه‌گذاری

رتبه‌بندی خدمات مهندسی، تدارک و اجرا (متا)

شرکت‌های متا بخشی از وظایف احداث را به عهده می‌گیرند. با رتبه‌بندی شرکت‌های متا با شاخص‌هایی که مسائل احداث را کاهش دهند، منافع شرکت‌های متا که تعامل مداوم با وزارت صنایع و معادن دارند هم‌راستا با ارزش‌های مورد نظر وزارت صنایع و معادن خواهد بود. به‌ عبارت دیگر وزارت صنایع و معادن می‌تواند با توجه به اهمیت ارزیابی‌های وزارت صنایع و معادن از شرکت‌های متا اهرم‌های کنترلی مناسبی را در اختیار داشته باشد. نقش‌هایی که شرکت‌های متا می‌توانند ایفا کنند عبارتند از:

  1. بررسی امکان تأمین آورده مالی سرمایه گذار
  2. کنترل پروژه و گزارش‌دهی به مراجع مربوطه
  3. کمک به تأمین مالی پروژه
  4. طراحی، تدارک تجهیزات و نصب و راه اندازی پروژه

آثار استفاده از شرکت‌های متا عبارتند از:

  1. کاهش مراجعات به وزارت صنایع و معادن و تعامل با اشخاص حرفه ای
  2. انباشت دانش و تجربه طراحی و ساخت و در نتیجه به وجود آمدن سازندگان حرفه ای
  3. کاهش هزینه و زمان ساخت
  4. افزایش استفاده از تجهیزات ساخت داخل

ایجاد و تکمیل مجتمع‌های تخصصی

مجتمع‌های تخصصی صرفه‌های ناشی از تجمیع یا مقیاس را امکان‌پذیر می‌کنند. مجتمع‌های تخصصی شامل شهرک‌های صنعتی، برج‌های صنعت فناوری اطلاعات،شیمی شهرها، پارک‌های علم و فناوری، مجتمع‌های تجاری اداری و خدماتی و ... می‌باشند.

مواردی که با صرفه‌های ناشی از تجمیع با هزینه کمتری می‌تواند در اختیار بنگاه‌ها قرار گیرد عبارتند از: انبار و سردخانه، سامانه‌های حمل‌ونقل بار، زیرساخت انرژی و مخابراتی، اماکن ورزشی و تفریحی، آزمایشگاه، واحد تعمیرات و پشتیبانی، سالن کنفرانس و ... علاوه بر این موارد ارتباط بین افراد و بنگاه‌ها در مجتمع‌ها تقویت می‌شود که می‌تواند باعث ارتقا فناوری شود.

اماده‌‌سازی زیرساخت‌های عمومی تولید=============

مکان استقرار مجتمع‌های تخصصی بر اساس توزیع جغرافیایی ظرفیتهای تولید و در راستای خط‌‌مشی‌های آمایش سرزمین مشخص می‌شوند.

چالش‌های روزافزون اقتصادی دنیای امروز و پیچیدگی‌های حاصل از جهانی شدن، پیشرفت سریع تکنولوژی، دسترسی همگانی به بازارهای جهانی و تغییر الگوهای مصرفی منجر به بوجود آمدن استراتژی‌های نوین تجاری و صنعتی و سیاست‌های جدید اقتصادی در نقاط مختلف دنیا شده است. در چنین شرایطی، واحدهای مختلف اقتصادی و صنعتی ملزم هستند تا حداکثر نیرو و منایع خود را جهت افزایش و توان رقابتی خود به کار گیرند. دولت‌ها نیز موظف هستند از راهبردهای نوین اقتصادی و صنعتی که منجر به بالا رفتن سطح کارآیی اقتصادی و بهبود رفاه اجتماعی کشورشان می‌شوند پشتیبانی نمایند.

تجربه نشان داده است که در حوزه اقتصاد و صنعت، اثربخشی فعالیت‌های گروهی به مراتب از فعالیت‌های انفرادی بالاتر است. تعامل جمعی هزینه‌های جنبی را کاهش می‌دهد، یادگیری متقابل را تسهیل می‌کند و سودآوری را افزایش می‌دهد. همچنین به این وسیله توان رقابتی بالا رفته و حرکت به سوی تخصصی شدن آسان‌تر می‌شود. علاوه بر این، تمرکز بر اقتصاد کلان و حل مسائل در سطح بین‌المللی، ملی و یا مربوط به بخش خاصی از اقتصاد جای خود را به تمرکز بر تقویت کسب و کار خرد در سطح منطقه‌ای و محلی داده است. در این راستا، توجه دست اندرکاران اقتصادی معطوف به افزایش قابلیت رقابتی واحدهای کسب و کار خرد، بهبود ارتباطات شبکه‌ای، ترکیب رقابت و همکاری به‌ منظور تقویت یادگیری و نوآوری و ارتقای سطح همکاری واحدهای کوچک و بزرگ با دولت و دانشگاهها شده است.

مثال: توسعه صنایع پایین دستی پتروشیمی به تکمیل زنجیره ارزش مواد هیدروکربوری و در نتیجه کسب ارزش‌افزوده واقعی و جلوگیری از خام فروشی خواهد انجامید. این تکمیل زنجیره چنانچه در قالب نظامی هماهنگ و مدل مناسب شکل گیرد نه تنها صنایع پایین دستی را با چالش‌های برشمرده در بخش‌های پیشین روبرو نخواهد ساخت، بلکه موجبات هم­افزایی و رشد این صنایع را نیز فراهم می­آورد. از این رو کشورهای پیشرو در عرصه تولیدات مواد شیمیایی با ارزش نظیر آلمان به این مهم توجه کرده و با توسعه نظام مند صنایع پایین دستی پتروشیمی در قالب پارکهای پتروشیمی به تولید محصولات با ارزش، نوآوری و تولید محصولات جدید، ایجاد بنگاه‌های کوچک و متوسط پتروشیمی دانش بنیان و نیز کارآفرینی و ایجاد شغلهای پایدار،با مدیریت و کاهش هزینه تولید، علیرغم دوری از مواد اولیه ارزان همچنان پیشرو عرصه تولیدات مواد پلیمری و پتروشیمی‌اند. لذا یکی از بهترین و موثر‌ترین راهکارهای توسعه تکنولو ژی در زمینه صنایع پایین دستی بهره‌گیری از مدل‌های توسعه چون پارک‌های صنعتی و خوشه‌های صنعتی است. به‌ عبارت دیگر یکی از راه کارهایی که به تعامل جمعی بین واحدهای مختلف پتروشیمیایی کمک می‌نماید، ظهور این واحدها در قالب پارکهای شیمیایی است. پارک شیمیایی عبارت است از مجموعه‌ای از شرکت‌های پتروشیمیایی و مراکز پشتیبانی وابسته به آن که در یک محدوده جغرافیایی با زیرساخت‌ها و امکانات مشترک تحت حمایت مستقیم دولت مشغول به فعالیت می‌شوند. زیرمجموعه‌های پارک شیمیایی شامل تأمین‌کنندگان مواد اولیه، پیمانکاران فرعی، خریداران، صادرکنندگان، تأمین‌کنندگان ماشین آلات، نهادهای مختلف پشتیبانی، مشاوران، تسهیلات عمومی، واحدهای مربوط به سیستم حمل‌ونقل، واحدهای آموزشی، تحقیق و توسعه و سایر واحدهایی می‌گردد که فعالیت پارک را به‌ طور مستقیم و غیرمستقیم تسهیل می‌کنند.

پارک صنعتی شامل مجموعه‌ای از شرکت‌ها با کارخانه‌های تولیدی و مراکز تحقیقاتی وابسته به آن‌ها هستند که در یک محدوده جغرافیایی با زیرساخت‌ها و امکانات مشترک تحت حمایت مستقیم دولت قرار می‌گیرند. سایر خصوصیت‌های این مجموعه عبارتند از:

  • مدیریت توسط بخش خصوصی جهت ایجاد حداکثر توسعه و ایجاد رقابت سالم میان پارک ها
  • ایجاد زیرساخت‌ها،خدمات و امکانات لازم برای ایجاد و توسعه شرکت‌ها در منطقه توسط دولت یا یک شرکت خصوصی مورد حمایت شرکت ها
  • داشتن منافع مشترک در تولید و فروش محصول که نتیجه آن حداکثر همکاری متقابل می‌باشد
  • استفاده هدفمند از دانش و نیروی کار متخصص تربیت شده توسط مراکز تحقیقاتی منطقه و خارج از آن از طریق ایجاد و تقویت کنسرسیوم‌های علمی_فناوری در منطقه
  • ایجاد شرایط لازم برای سرمایه‌گذاری خارجی شرکت‌های هم جهت
  • استفاده برخی شرکت‌های منطقه از محصولات تولیدی سایر شرکت‌ها به عنوان ماده اولیه و خوراک تولید
  • ارائه خدمات اولیه از قبیل زیرساخت و خدمات به شرکت‌های نوپا جهت تولید و تجاری‌‌سازی ایده‌های نو در محصولات مرتبط با پارک صنعتی
  • ایجاد دوره‌های کارآموزی جهت تربیت نیروی متخصص و نیروی کار مورد نیاز برای توسعه فعالیت‌های پارک صنعتی
  • انواع حمایت‌های مالی، سیاسی، مالیاتی و ... دولت جهت شکل‌گیری و توسعه فعالیت‌های پارک صنعتی

راهبردهای تنظیمی

با توجه به تفاوت معیارها و وزنی که برای معیارهای مشترک در نظر گرفته می‌شود، ممکن است گزینه‌های مناسب از نظر حاکمیت با ترجیح‌های سرمایه‌گذاران تطابق نداشته باشد. اگر اولویت‌های ملی با ترجیح‌های سرمایه‌گذاران همسو باشد، نیاز به تسهیل یا ایجاد مانع برای جذابیت طرح‌ها نیست. برای یک سرمایه گذار در انتخاب گزینه مناسب، ممکن است معیارهای اقتصادی مهمتر باشد؛ اما از رویکرد حاکمیت، معیارهای اجتماعی، امنیتی و ... نیز مهم هستند.

راهبردهای حاکمیت برای فراهم شدن زیرساخت‌ها و رعایت اولویت‌های عبارتند از:

  1. حمایت از سرمایه‌گذاران
    1. شرایط صدور جواز تاسیس
    2. معافیت و یا تخفیف مالیاتی، گمرکی و ...
    3. تخفیف در قیمت زمین
    4. پرداخت یارانه و کمک بلا عوض
    5. پرداخت تسهیلات بانکی از منابع در اختیار حاکمیت (وجوه اداره شده)
    6. اصلاح ساختار قیمت‌گذاری حمل‌ونقل، انرژی (برای اصلاح انتخاب مکان استقرار)
    7. اجرای استانداردهای فرایندهای تولید
  2. سرمایه‌گذاری مستقیم یا مشارکتی (برای ایجاد ظرفیت‌های جدید یا بازسازی ظرفیت‌های موجود)

صدور جواز تاسیس متناسب با رتبه متقاضی

پژوهش

در بخش «مسائل»، آن دسته از متغیرهای حالت که مقدار آن‌ها مطلوب نیست به عنوان مسائل اصلی در نظر گرفته شده و ریشه یابی می‌شوند. به‌ عبارت دیگر در بخش مسائل، علت‌ها و دلیل‌های متغیرهای حالتی که مقدار آن‌ها مطلوب نیست مورد تحلیل قرار می‌گیرند.

در چارچوب مسائل به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید مسائل به صورت کمی و با دقت بیشتری توضیح داده و درجه اهمیت آن‌ها نیز مشخص شود. در چارچوب مسائل عام بوده و بیشتر به ابعاد، آثار و علتهای مسئله پرداخته شده است. در هنگام طراحی برنامه، با بررسی مصادیق این مسائل عام، شناسایی مسائل آسان‌تر می‌شود.

پس از توصیف سامانه مسائل، هر یک از مسائل با بیان مقادیر وضع موجود و وضع مطلوب یا فاصله بین وضع موجود و مطلوب در طول زمان یا مقطع زمانی و ارتباط با سایر مسائل توضیح داده می‌شوند. مهم‌تر از مسائل فعلی، مسائلی هستند که با ادامه سازوکارهای فعلی پیش خواهند آمد، باید مسائل آتی را شناسایی نمود تا از وقوع آن‌ها پیشگیری شود.

سامانه مسائل

مسائل عام ظرفیت‌های تولید عبارتند از:

  1. عدم وجود ظرفیت‌های تولید در برخی از زنجیره ها
  2. ظرفیت بلا استفاده در برخی از واحدهای تولیدی
  3. طرح‌های نیمه تمام
  4. عدم استفاده از توان ساخت داخل
  5. عدم تأمین زیرساخت‌ها (برق، گاز، ریل) و کمبود خطوط یا ظرفیت‌های انتقال در برخی از مناطق
  6. فرسودگی تجهیزات و عدم استفاده از فناوری‌های نوین
  7. توزیع مکانی نامناسب واحدهای تولیدی (عدم توجه به خط‌‌مشی‌های آمایش سرزمین)شفاف و دقیق نبودن اولویت‌های سرمایه‌گذاری
  8. طولانی و غیر دقیق بودن فرایند صدور مجوزهای سرمایه‌گذاری
  9. فشارهای سیاسی برای احداث و توسعه سرمایه‌گذاری ها
  10. محدودیت منابع مالی برای سرمایه ثابت و در گردش
  11. عدم تخصص سرمایه‌گذاران

از این فهرست به عنوان یک سیاهه می‌توان استفاده کرد. البته باید برای یافتن مسائل خاصی که در این فهرست وجود ندارد تلاش نمود.

عدم وجود ظرفیت‌های تولید در برخی از زنجیره ها

در برخی از زنجیره‌های تولیدی شاهد عدم وجود برخی از حلقه‌های کلیدی زنجیره هستیم. نبود این حلقه‌ها منجر به افزایش هزینه‌های تأمین و یا کاهش قدرت رقابت‌پذیری و یا خارج شدن ارزش‌افزوده اصلی از زنجیره می‌شوند.

به عنوان مثال در زنجیره‌ی صنعت پتروشیمی عدم توسعه صنایع پایین دستی را می‌توان مصداقی از این مسئله دانست. این مسئله در صنعت پتروشیمی منجر به خروج ارزش‌افزوده اصلی زنجیره از کشور شده است..

ظرفیت بلا استفاده در برخی از واحدهای تولیدی

بسیاری از واحدهای تولیدی در حال حاضر با مسئله بازار مواجه هستند.رقابتی شدن بازارها در داخل و خارج کشور در کنار ضعف مدیریتی بنگاه در حوزه بازاریابی و فروش می‌تواند علت این مسئله باشد. همچنین ممکن است بنگاهی تمایل به افزایش سهم بازار خود نداشته باشد. در هر صورت هم اکنون بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید محصول در کشور به صورت راکد و بلا استفاده مانده است. در کنار این موضوع تقاضای سرمایه‌گذاری‌های جدید در حوزه‌های تولیدی که این بلا استفاده ماند ن ظرفیت‌ها وجود دارد این مسئله را مهم‌تر می‌کند.

طرح‌های نیمه تمام

برخی از طرح‌ها به حدی از پیشرفت فیزیکی رسیده و پس از آن متوقف شده و یا رشد بسیار کندی دارند. این مسئله ممکن است به علت مشکلات مالی سرمایه گذار و یا غیر از آن بوجود آمده باشد. وجود این مسئله علاوه بر این که باعث می‌شود تولیدی اتفاق نیفتد، باعث حبس منابع مالی و تجهیزات نیز شده است.

عدم استفاده از توان ساخت داخل

عدم توجه به تأمین ماشین آلات از داخل کشور منجر به تقویت نشدن این صنایع می‌شود. این عدم استفاده هم از سوی سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی و هم از سوی بخش خصوصی مشاهده می‌گردد. علت اینموضوع می‌تواند در اطلاع‌رسانی، کیفیت و در برخی موارد قیمت باشد.

عدم تأمین زیرساخت‌ها (برق، گاز، ریل) در برخی از مناطق

علی‌رغم تلاش قابل توجه برای دسترسی به منابع انرژی در کشور، وضعیت فعلی دسترسی صنعت به انرژی و مخصوصا گاز در حد مناسبی نیست. همچنین در برخی از صنایع مانند فولاد سهم قابل توجهی از هزینه تمام شده مربوط به حمل‌ونقل بوده که عدم توسعه به مقع این زیرساخت‌ها، منجر به کاهش قدرت رقابت‌پذیری بنگاه می‌گردد.

فرسودگی تجهیزات و عدم استفاده از فناوری‌های نوین

فرسودگی تجهیزات منجر به کاهش بهره‌وری تولید، افزایش ضایعات و افزایش قیمت‌تمام‌شده می‌گردد. از این رو بنگاه نمی‌تواند در بازار جایگاه خود را بدست آورد.

گزارش

در این بخش، گزارش طراحی و اجرای برنامه در گذشته، حال و آینده بیان می‌شود و شامل 4 قسمت است. با توجه به اینکه سازوکار به‌هنگام‌‌سازی برنامه‌ها در «برنامه مدیریت برنامه‌ریزی» (که بر اساس چارچوب برنامه‌ریزی طراحی می‌شود) مشخص می‌شود، لازم نیست در این بخش برای هر برنامه تکرار شود.

روند طراحی

در این قسمت فعالیت‌های انجام شده و روش تحقیق بیان می‌شود. البته تحلیل‌ها و مستندات مربوط به آن‌ها (مثلا متن پرسشنامه، تحلیل‌های آماری و ... ) در صفحات پشتیبان آورده می‌شود.

پژوهش‌های آتی

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف اجرایی، اهداف مطالعاتی نیز تعیین شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. فهرست پروژه‌های پژوهشی که برای تکمیل برنامه باید انجام شوند در این قسمت ذکر می‌شوند. اطلاعات تفصیلی هر پروژه در منشور آن بیان می‌شود.

سابقه

در این قسمت، برنامه‌های قبلی، مسائلی که در گذشته وجود داشته اما هم اکنون رفع شده‌اند و اهدافی که در گذشته انتخاب شده به همراه نتایج حاصل از آن‌ها بیان می‌شود. البته بررسی تطبیقی با سایر برنامه‌های تدوین شده (خارج از چارچوب برنامه) در صفحات پشتیبان آورده می‌شوند.

روند اجرا

در این قسمت گزارش نتایج اجرای اهداف عملیاتی بیان می‌شود.

روند طراحی چارچوب

در این قسمت روند طراحی و تکمیل چارچوب بیان می‌شود. دقت نمایید که در بخش‌های محدوده، ارزش، وضعیت، مسائل و اهداف به خود چارچوب (به عنوان یک موضوع) پرداخته نشده است، بلکه به نحوه طراحی و تدوین برنامه پرداخته شده است. اطلاعاتی که در این قسمت بیان می‌شود روند طراجی چارچوب است که در گزارش برنامه‌ها ذکر نشده و در واقع گزارش خود چارچوب است.

چکیده

در بخش چکیده، خلاصه‌ای از ارزشها، وضعیت، پتانسیل‌ها و اهداف بیان می‌شود. معلوماتی که در بخش محدوده و مسائل آورده می‌شود در چکیده تکرار نمی‌شود. هر چند سند برنامه با انتقال مطالبی به صفحه‌های پشتیبان حجم کمی دارد، اما برای مطالعه سریع‌تر برنامه بهتر است چکیده تهیه شود.

چارچوب برنامه منبع همه موارد