موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

محدوده

فناوری توانمندی انجام کار است، هرچند ممکن است ساخت یک دستگاه نیاز به فناوری بالایی داشته باشد یا برای انجام کاری از دستگاهی که با فناوری بالا ساخته شده و یا از نیروی انسانی ماهر استفاده شود، اما دستگاه همان فناوری نیست. فناوری به چهار صورت نمایان می‌شود:

  1. سخت افزار: تجهیزات و ماشین آلات
  2. نرم افزار: دانش فنی، تکنیک‌ها، فرایندها، روش‌ها و دستورالعمل ها
  3. انسان افزار: مهارت‌ها، عادت ها
  4. سازمان افزار: توانایی‌های سازماندهی و مدیریت،

هر چند فناوری به عنوان یک موضوع عام در همه فعالیت‌ها مطرح می‌باشد، اما ارتباط بین فناوری‌ها را می‌توان یک سامانه در نظر گرفت. سامانه فناوری شامل توانمندی عواملی (بنگاه هایی) است که به تولید، کسب و جابه جایی فناوری‌ها می‌پردازند. زنجیره فناوری عبارت است از: آموزش- پژوهش- فناوری- تولید- بازار. عوامل سامانه فناوری عبارتند از: بنگاه‌های تولیدکننده محصولات نهایی، شرکت‌های دانش بنیان، مراکز خدمات مهندسی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و ...

جریان فناوری را می‌توان یک زنجیره تأمین در نظر گرفت که محصول آن سطح فناوری بنگاه‌هایی است که محصولات نهایی تولید می‌کنند. توانایی مردم در استفاده از محصولات نهایی، خارج از زنجیره قرار می‌گیرد.

فناوری‌های جدید با مزیت‌های بهتر فنی و اقتصادی، مرتباً جایگزین فناوری‌های قدیمی‌شده و آن‌ها را منسوخ می‌کنند. فناوری یک پدیده دائماً متغیر است و شبه موجود زنده، می‌توان مفهوم عمر را به آن نسبت داد. هر فناوری در طول عمر خود مراحل مختلف تحقیق و توسعه، عرضه، نوآوری، تولید، اشاعه، جایگزینی و منسوخ شدن را طی می‌کنند. براین اساس چرخه عمر یک فناوری شامل مراحل زیر می‌شود:

  • دوره تولد و معرفی: انجام آزمایشهای تجربی و رفع اشکالات اولیه سیستم
  • دوره رشد: رشد پایدار افزاینده و سپس کاهنده، همراه با بهبود فناوری (نوآوری) در قالب محصول یا خط تولید یا سیستم‌های مربوطه
  • دوره اشباع یا بلوغ: فناوری به بالاترین حد عملکرد خود رسیده و پیشرفت آن کند شده
  • دوره افول: انباشت محدودیات فنی و اقتصادی فناوری و ظهور فناوری جدید.

فناوری علاوه بر امکان‌پذیر کردن انجام کار، اگر به خوبی انتخاب و بهره‌برداری شود باعث کاهش هزینه و زمان و یا افزایش کیفیت می‌شود که طرفی مزیت رقابتی بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و از طرف دیگر کارایی را در کل اقتصاد افزایش می‌دهد. تغییر الگوهای مصرف و تقاضا، نیازهای جدید فنی و اقتصادی و اجتماعی، تعامل وسیع کشورها، و رشد تصاعدی علم، باعث تسریع تحولات فناورانه و لذا غلبه دانش و فناوری بر سایر عوامل در نوآوری و توسعه اقتصادی شده است. برخلاف مزایای نسبی (برخورداری از منابع طبیعی، مواد اولیه، نیروی کار و ...) که از پیش موجود و نوعاً خدادادی است، مزایای رقابتی فناورانه، اکتسابی است. نقش فناوری از جنبه‌های مختلف اقتصادی اجتماعی و سیاسی به دلایل زیر روزافزون است:

  1. ظهور فناوری‌های نوین و تغییر عرصه رقابت اقتصادی میان کشورها.
  2. نیاز دائم به سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و نقش یادگیری فناوری در رشد صنایع.
  3. مسائل و پیچیدگی‌های فرهنگی و اجتماعی ناشی از رشد فناوری.
  4. کشمکش نرم و رسانه‌ای میان کشورها مبتنی بر فناوری‌های فرهنگی.
  5. فشار روزافزون بر سازمان‌ها و دولت‌ها برای نوآوری‌های فناورانه.

غفلت از فناوری، زوال سازمان‌ها، کشورها را در بلندمدت رقم می‌زند.

وضعیت

در بخش «وضعیت»، وضعیت موجود و مطلوب موضوع توصیف می‌شود. وضعیت موضوع با بیان وضعیت متغیرهای حالت، قابل مشخص‌‌سازی بوده و اطلاع از آن‌ها برای تحلیل‌ها کافی است؛ اما برای درک بهتر وضعیت، معلومات بیشتری از موضوع و محیط آن نیز بیان می‌شود.

نکات مهم:

  1. در مواردی که مقایسه با سایر کشورها امکان‌پذیر است، اطلاعات مقایسه‌ای ارائه شوند. (البته باید به خاطر داشت که وضعیت سایر کشورها، نشان دهنده ارزش مطلوب نبوده و نباید بدون تامل تقلید شود. وضعیت سایر کشورها نشان دهنده امکان‌پذیربودن برخی حالتها بوده و همچنین به عنوان یک تجربه قابل بررسی است.)
  2. مقادیر وضعیت برای زمان فعلی و زمان‌های آتی (با فرض ادامه سازو کارهای فعلی) و ظرفیت‌های بالقوه ذکر شده و تحلیل شود.
  3. تا حد امکان اطلاعات به تفکیک استان‌ها آورده شود.
  4. تجارب سایر کشورها و مطالعات تطبیقی (شامل: الگوهای توسعه در سایر کشورهای جهان، سوابق و تجارب سایر کشورها) در اسناد پشتیبان آورده می‌شوند.
  5. رویکردهای متعددی برای طبقه‌بندی فناوری‌ها مطرح شده‌اند و هر نوع طبقه‌بندی کارکردی دارد. بسته به هدف مورد نظر، می‌توان از طبقه‌بندی مناسب استفاده کرد.

مثال: صنایع الکترونیک، هوافضا، پزشکی، دارویی، دفاعی فناوری بالا، صنایع خودروسازی، شیمیایی، فلزات پایه، لوازم خانگی، ... فناوری متوسط و صنایع صنایع پوشاک، غذایی، کفش، ... فناوری پایین دارند.

شاخص‌های عمومی

در این زیربخش شاخص‌های عمومی وضعیت فناوری مورد بررسی قرار می‌گیرند. برخی از این شاخص‌ها عبارتند از:

  1. نسبت هزینه‌های پروژهشی به تولید ناخالص داخلی
  2. میزان اختراعات و پتنت
  3. سهم فناوری در بهره‌وری
  4. تعداد پژوهشگران شاغل در تحقیق و توسعه
  5. سهم هزینه‌های تحقیق و توسعه از کل هزینه‌های تولید

کاربرد فناوری در محصولات

سطح فناوری در محصولات بروز می‌یابد. بنابراین ترکیب تولید، واردات و صادرات محصولات به تفکیک سطح فناوری محصولات، می‌تواند وضعیت فناوری یک کشور را بیان کند. در این قسمت اطلاعات زیر بیان و تحلیل می‌شوند: سرمایه‌گذاری، ارزش‌افزوده، اشتغال، صادرات و واردات محصولات به تفکیک سطح فناوری

فناوری‌های عمومی

فناوری تولید یک محصول را می‌توان به چند جزء تفکیک کرد که (با توجه به رویکرد سامانه‌ای) علاوه بر آن‌ها فناوری کل برای تولید محصول نیز باید فراهم باشد. هرچه تنوع فناوری‌های یک محصول بیشتر باشد، تمایز بین فناوری تولید کل محصول با مجموعه فناوری‌های لازم برای تولید آن بیشتر می‌شود.

مثال: در تولید یک خودرو قطعات زیادی استفاده می‌شود. تولید هر قطعه یک یا چند فناوری لازم دارد. با داشتن قطعات خودرو، کل خودرو حاصل نمی‌شود. فناوری تولید کل خودرو متمایز از فناوری تولید قطعات خودرو است.

فناوری‌هایی که به عنوان اجزاء فناوری در برای تولید یک محصول استفاده می‌شوند، فناوری‌های پایه نامیده می‌شوند. تنوع فناوری‌های پایه کمتر از تنوع محصولات هستند. و در تولید محصولات مختلف، ترکیبی از فناوری‌های پایه استفاده می‌شوند.

مثال: زبان فارسی 32 حرف دارد اما با این حروف بیش از 100 هزار واژه که اکنون رایج هستند ساخته شده است.

فناوری‌های پایه‌های مهم را باید شناسایی نمود و میزان استفاده از آن‌ها بررسی کرد. معیارهای اهیمت فناوری‌های پایه عبارتند از:

  1. سهم در ارزش یک محصول
  2. سهم در ارزش کل محصولات
  3. سهم در امکان‌پذیری تولید یک محصول

البته در میزان توجه به فناوری‌ها باید به دوره عمر آن نیز توجه داشت. برخی فناوری‌های منسوخ شده و برخی نیز نوظهورند و پیش‌بینی می‌شود با اهمیت باشند.

در جدول زیر کاربرد فناوری‌های مهم به تفکیک رشته فعالیت‌ها بیان شده است. اطلاعات این جدول تجمیعی و خلاصه است. اطلاعات تفصیلی در بخش فناوری در برنامه‌های زنجیره تأمین مربوطه ارائه شده است.

جدول 1 : کاربرد فناوری‌های مهم به تفکیک رشته فعالیت ها

رشته فعالیت زیست فناوری نانو فناوری اتوماسیون صنعتی و IT الکترونیک مواد نو و پیشرفته سایر
غذایی لبنیات * * *
آرد و نان * * *
شیرین کننده ها * * *
شیرینی و شکلات * *
نوشیدنیها * * *
روغنهای خوراکی * *
میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات * *
گوشت و فراورده‌های گوشتی * *
خوراک دام و طیور * *
نساجی نخ و پارچه * *
پوشاک * *
کفپوش ها *
چرم * *
کیف و کفش *
مصالح ساختمانی سیمان و فراورده‌های بتنی * *
سنگ * فرآوری مواد
گچ *
کاشی و سرامیک * *
مصالح پرکننده *
شیشه * * *
فلزات اساسی فولاد * * * (آلیاژ نو)
آلومینیوم * * * (آلیاژ نو)
مس * * * (آلیاژ نو)
سرب و روی * * * (آلیاژ نو)
سلولوزی کاغذ * * *
مبلمان * *
چوب * *
حمل‌ونقل دریایی * * * *
هوایی * * * *
ریلی * * * *
نیرو محرکه * * * *
خودرو * * * *
نفت و گاز گاز *
شیمیایی پتروشیمی * * * غشا
پلاستیک * *
شوینده­ها * * * *
رنگ و رزین * * *
کامپوزیتهای پلیمری * * *
تایر * * *
داروها * * * *
تجهیزات پزشکی * * *
فناوری اطلاعات * * * *
الکترونیک * * *
قطعه سازی *
لوازم خانگی * * *
قطعات و تجهیزات الکتریکی * * *
سرگرمی و اسباب بازی * * * * انرژیهای نو
توربین * * * *
تجهیزات کشاورزی * * * *
تجهیزات راهسازی * * * *
مخابرات * * * *

سطح فناوری بنگاه ها

فناوری‌های مربوط به هر زنجیره، تسلط و شدت فناوری بنگاه‌های فعال، در برنامه زنجیره تأمین مربوطه به تفصیل بیان می‌شود. در برنامه فناوری، اطلاعات اجمالی و تجمیع شده از تسلط و شدت فناوری در بنگاه‌ها به تفکیک زنجیره‌ها بیان می‌شود. تسلط به فناوری بر اساس میزان آگاهی، بهره‌برداری از فناوری، قابلیت ارتقا، تحقیق و توسعه سنجیده می‌شود. شدت فناوری نیز بر اساس نسبت هزینه‌های تحقیق و توسعه به ارزش‌افزوده بنگاه‌ها سنجیده می‌شود.

خدمات فناوری

خدمات عبارتند از:

  1. تأمین امکانات عمومی برای فعالیت بنگاه‌ها: این نهادها با تأمین مکان استقرار، ارائه آموزشها، بهبود عرضه و تقاضای فناوری و... می‌پردازند. مراکز رشد، پارکها علم و فناوری، شهرک فناوری، مراکز خدمات فناوری و ... چنین کارکردهایی البته با روش‌های مختلف دارند. ممکن است واحدی تحت این نام‌ها، خدمات دیگر نیز ارائه دهد. برخی از این مجتمع‌ها علاوه بر خدمات به بنگاه‌های تحت پوشش، از طریق این بنگاه‌ها خدماتی به سایر بنگاه‌های می‌دهند.
  2. تأمین مالی
  3. پایش و ارزیابی فناوری
  4. فن بازارها
  5. مالکیت فکری
  6. خدمات فنی مهندسی

در این زیربخش علاوه بر بیان تعداد و عملکرد نهادهای پشتیبان، ساز وکارها نیازسنجی فناوری، پیش‌بینی فناوری، جذب و به کارگیری فناوری، بومی‌‌سازی و انتشار فناوری، معاملات فناوری و قوانین و مقررات مربوطه نیز بررسی می‌شود.

نهادها

اهداف

اهداف فناوری با بیان ترکیب مطلوب ارتقا فناوری بیان می‌شود. مقادیر مطلوب ارتقا فناوری با یک یا چند روش زیر بیان می‌شوند:

  1. شاخص‌های کلان فناوری
  2. بیان موارد ارتقا فناوری به تفکیک
    1. نوع فناوری: تولید و یا انتشار برخی از فناوری ها
    2. رشته فعالیت‌ها: ارتقا فناوری‌های مرتبط با رشته فعالیت ها
    3. مناطق جغرافیایی: انتشار فناوری‌ها به تفکیک مناطق جغرافیایی
    4. بنگاه‌ها: ارتقا فناوری در برخی بنگاه ها
    5. پروژه‌ها: انجام پروژه‌های ارتقا فناوری

مثال: فناوری اطلاعات و ارتباطات یک از فناوری‌های عمومی است که ارتقا مدیریت بنگاه‌ها را در پی دارد. انتشار این فناوری در تعداد زیادی از بنگاه‌ها به عنوان یک هدف با تفکیک نوع فناوری مطرح می‌شود.

مثال: ماشین‌‌سازی فعالیتی است که محصولات آن در بسیاری از رشته فعالیت‌ها استفاده می‌شود. بنابراین هرچه تسلط به فناوری در بنگاه‌های مربوطه افزایش یابند، سطح فناوری در بسیاری از بنگاه‌ها ارتقا می‌یابد.

در انتخاب این ترکیب، باید به روابط بین بخش‌ها، محل مناسب برای حمایت در زنجیره فناوری (آموزش، پژوهش، تجاری سازی، بهره‌برداری) و آثار مستقیم و غیر مستقیم فناوری توجه داشت. انتخاب بخش‌های دارای اولویت برای ارتقا فناوری در سطح کلان اقتصاد در برنامه فناوری و زیر بخش‌های اولویت دار در هر زنجیره تأمین در برنامه مربوطه انجام می‌شود. البته نتایج انتخاب‌ها به‌ طور تجمیع شده در برنامه فناوری بیان می‌شوند.

مثال: برای ارتقا فناوری در صنایع غذایی، می‌توان به ارتقا فناوری در صنعت ماشین‌‌سازی پرداخت. در ارتقا فناوری صنایع ماشین‌‌سازی نیز می‌توان به‌ طور مستقیم از بنگاه‌های مربوطه حمایت کرد و یا نهادهای پژوهشی را مورد حمایت قرار داد.

معمولاً در بسیاری از بخش‌های اقتصاد، امکان افزایش بهره‌وری از طریق ارتقا فناوری وجود دارد. ارتقا بهره‌وری با استفاده از فناورهای در دسترس یا اجرای پروژه‌های پژوهشی برای دستیابی به یک فناوری جدید انجام می‌شود. در هر دو حالت، برای ارتقا فناوری، منابعی مورد نیاز خواهد بود. معمولاً به‌ دلیل کمبود منابع همه گزینه‌های ارتقا فناوری‌های قابل انتخاب نیستند.

معیارهای اولویت‌بندی موارد ارتقا فناوری عبارتند از:

  1. افزایش رقابت‌پذیری در بازار داخلی (در برابر محصولات وارداتی) و یا بازارهای خارجی (برای افزایش صادرات)
  2. کاهش هزینه‌های خانوار
  3. امکان‌پذیری تولید محصولات جدید
  4. کاهش مصرف منابع
  5. کاهش اثار منفی بر محیط زیست
  6. تعادل اشتغال

مثال: احداث یک واحد تولید پلی استات با ظرفیت 30 هزار تن برای ایران کافی است. بنابراین لزومی ندارد فناوری تولید این محصول به‌ طور کامل در کشور فراهم شود.

راهبردها

در بخش «اهداف»، مسائلی که در راستای تحقق ارزش‌های ورودی (بنیادی و جانبی) باید حل شوند، انتخاب شده و راهبردهای مربوطه طراحی می‌شود؛ اگر در مواردی طراحی راهبرد امکان‌پذیر نباشد، با تعیین خط‌‌مشی محدوده راهبرد را مشخص می‌کنیم.

در بخش اهداف، با رویکرد سامانه‌های چند عاملی، ابتدا حالتهای مطلوبی که عملکرد عوامل باید در راستای آن‌ها باشد طراحی می‌شوند. برای امکان‌پذیری و یا تسهیل عملکرد عوامل، زیرساخت‌هایی باید فراهم شده و علاوه بر آن راهبردهای تنظیمی (پیش برنده یا بازدارنده) برای هم‌راستایی عوامل با اولویت‌ها طراحی و اجرا می‌شوند. اجرای زیرساخت‌ها و برخی راهبردهای تنظیمی، یک هدف عملیاتی محسوب می‌شود. برخی از راهبردهای تنظیمی نقش خط‌‌مشی را دارند که در محل مربوطه باید رعایت شوند.

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز، فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف عملیاتی، پروژه‌های پژوهشی (برای تکمیل برنامه) نیز تعریف شوند که در بخش گزارش ذکر می‌شوند. اهداف عملیاتی فصل مشترک بین برنامه راهبردی و برنامه عملیاتی هستند. تا هنگامی که منشور اهداف عملیاتی تدوین نشده باشند، برنامه راهبردی ناتمام است.

رویکردها

عمومی - خاص / انتشار / ایجاد

روش‌های کسب آگاهی بنگاه‌ها از نیازهای ارتقا فناوری عبارتند از:

  1. دریافت مشاوره
  2. بازدید از نمایشگاه‌ها، شرکت در همایش‌ها، مطالعه نشریات
  3. ارتقاء توانمندی منابع انسانی

انگیزه بنگاه برای ارتقا فناوری با روش‌های زیر افزایش می‌یابد:

  1. افزایش رقابت‌پذیری (برای افزایش کیفیت، کاهش قیمت و یا تولید محصولات جدید)
  2. اجرای استانداردها

روش‌های ارتقا سطح فناوری در یک بنگاه عبارتند از:

  1. پیاده سازی
    1. بازسازی و یا تکمیل تجهیزات
    2. ارتقاء منابع انسانی (ارتقاء منابع موجود و یا جذب منابع جدید)
  2. برون سپاری تولید محصولات یا خدمات کسب و کار
  3. پژوهش

یک بنگاه بر اساس منابع و اهداف خود در فناوری، معمولا ترکیبی از این راهبردها اجرا می‌کند. فعالیت‌های بنگاه برای دستیابی به یک فناوری در طیفی قرار می‌گیرد که یک طرف آن پیاده‌‌سازی و طرف دیگر، پژوهش است. البته پیاده‌‌سازی صرف، برای فناوری‌های در دسترس (که بنگاه بدون اینکه درگیر فعالیت‌های پژوهشی شود، تنها با خرید تجهیزات و دانش فنی و آموزش، امکان استفاده از فناوری را به دست می‌آورد.) امکان‌پذیر است.

بنگاه‌ها برای کسب آگاهی و یا ارتقا فناوری، می‌توانند از راهبردهای زیر استفاده کنند:

  1. ایجاد واحدهای تحقیق و توسعه
  2. همکاری‌های بین بنگاهی

برنامه فناوری یک برنامه عام بوده و راهبردهای آن تقویت و یا تضعیف رفتارهای مثبت و منفی عوامل است. بنابراین راهبردهای فناوری (در سطح عمومی) عام شده همان راهبردهای عوامل هستند که در صورت لزوم مداخله حاکمیت، نحوه مداخله نیز بیان می‌شود. البته راهبردها باید به گونه‌ای طراحی شوند که تا حد امکان روش مداخله حاکمیت ثبات داشته و سامانه به به‌ طور خود سازمانده مدیریت شود.

راهبردهای ارتقا فناوری ممکن است برای انواع بخش‌ها، متفاوت باشد. هر چند همه بنگاه‌ها باید بر فناوری‌های کلیدی مربوط به خود تسلط داشته باشند، اما لازم نیست برای ارتقا فناوری در همه موارد پژوهش کنند و معمولاً با پیاده‌‌سازی و برون‌سپاری نیازهای خود را تأمین می‌کنند. با این رویکرد علاوه بر انباشت فناوری در بنگاه‌های عرضه کننده، پیچیدگی راهبردهای ارتقا فناوری کاهش می‌یابد.

اجرای استانداردها

اجرای استانداردها دو نقش در ارتقا فناوری دارد:

  1. افزایش انگیزه بنگاه‌ها برای ارتقا سطح فناوری خود
  2. ایجاد بازار برای عرضه‌کنندگان خدمات فناوری و یا محصولات دارای فناوری مربوطه

استانداردها می‌توانند اجباری یا تشویقی بوده و برای فرایندهای تولید و یا محصولات اعمال شوند.

گسترش تقاضا

پیش خرید محصول

اطلاع‌رسانی

تجاری سازی

انتشار فناوری‌های عمومی

انجام پروژه‌های پژوهشی

گسترش تضامین

ثبت و قیمت‌گذاری مالکیت معنوی

حمایت از اشخاص پیشرو و یا پیشران

شناسایی پتانسل ها

دانش بنیان

ارتقاء توانمندی منابع انسانی

تأمین منابع مالی

خطر پذیر و ....

راهبردها

زیر ساخت‌های لازم برای بهبود عملکرد عوامل و حاکمیت برای ارتقا فناوری عبارتند از:

  1. پایگاه اطلاعات و خدمات فناوری
  2. ارزیابی فناوری
  3. دالان پژوهش
  4. رتبه‌بندی خدمات پژوهشی
  5. رتبه‌بندی بنگاه ها
  6. برگزاری جشنواره‌ها، المپیادها
  7. رتبه‌بندی خدمات فناوری
  8. سند دار کردن دارایی ها
  9. گسترش واحدهای تحقیق و توسعه
  10. گسترش واسطه‌های فناوری
  11. گسترش مؤسسات خدمات فناوری
  12. گسترش مؤسسات خدمات مالی
  13. گسترش همکاری بین بنگاهی
  14. بازسازی و یا تکمیل تجهیزات

نشریات - نمایشگاه ها- همایش ها

در صورت نیاز حاکمیت نیز می‌تواند بر انگیزه و توانایی بنگاه‌ها در ارتقا فناوری اثر بگذارد. روش‌های مداخله حاکمیت عبارتند از:

  1. تعیین شرایط (شرایط صدور جواز تاسیس، صلاحیت‌های حرفه‌ای، اجرای استانداردها و ...)
  2. تخصیص منابع در اختیار حاکمیت (وجوه اداره شده، صندوق‌های دولتی و ... )
  3. قیمت‌گذاری اموال در اختیار حاکمیت (تخفیف قیمت زمین، اجاره زمین، حقوق دولتی معادن و ..)
  4. یارانه و مالیات (یارانه سود تسهیلات، کمک بلا عوض، پرداخت بخش از قیمت محصول، جوایز صادراتی و ...؛ معافیت، تخفیف، میزان و نحوه دریافت مالیات، عوارض، تعرفه‌های وارداتی و ... )

پایگاه اطلاعات و خدمات فناوری

پایگاه اطلاعات و خدمات پژوهش و فناوری باید شامل موارد زیر باشد:

  1. فناوری‌های اولویت دار برای حمایت
  2. قوانین، مقررات و دستورالعمل‌های مربوطه
  3. دانش‌ها و فناوری‌های در دسترس
  4. معرفی سازمان‌های پشتیبان فناوری
  5. پنچره واحد فرایندهای حمایتی

گرد آوری و انتشار اطلاعات فناوری آثار زیر را در پی دارد:

  1. تخصیص بهتر منابع (مالی، تجهیزات، نیروی انسانی) در راستای اولویت‌های کشور
  2. ایجاد تقارن اطلاعاتی

ارزیابی فناوری

دالان پژوهش

فن بازارها

رتبه‌بندی خدمات پژوهشی

رتبه‌بندی پروژه‌های پژوهشی، علاوه بر مشخص شدن سطح علمی اشخاص، باعث جهت‌گیری عوامل در راستای اولویت‌ها می‌شود.

رتبه‌بندی بنگاه ها

به لحاظ تسلط - پیشرو بودن در فناوری

برگزاری جشنواره‌ها، المپیادها

رتبه‌بندی خدمات فناوری

سند دار کردن دارایی ها

گسترش واحدهای تحقیق و توسعه

گسترش واسطه‌های فناوری

گسترش مؤسسات خدمات فناوری

خدمات مورد نیاز بنگاه‌ها برای ارتقای فناوری عبارتند از: مشاوره، انتقال فناوری، ثبت مالکیت معنوی، تأمین مالی، ارزیابی و آینده نگاری فناوری. این خدمات توسط نهادهای مختلفی مانند مراکز رشد، پارکهای علم و فناوری، شهرکهای فناوری، مراکز پژوهشی، ستادهای ویژه، شرکت‌های دانش بنیان و ... عرضه می‌شوند.

نقش انواع نهادهای پشتیبان در شکل زیر نمایش داده شده است.

کارکردهای پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد عبارتند از:

  1. گسترش واحدهای تحقیقاتی و شرکت‌های خدمات مهندسی و تکمیل چرخه تحقیقات
  2. توسعه فرهنگ کارآفرینی و ایجاد اشتغال مولد برای فارغ التحصیلان جوان
  3. کاربردی کردن و تجاری‌‌سازی نتایج تحقیقات
  4. نوسازی صنایع موجود از رهگذر جذب و انتقال فنّاوری
  5. جذب و حفظ نخبگان علمی کشور در طرح‌های تحقیقاتی و تولیدی با کیفیت بالا (فناوری برتر)

مرکز رشد نهادی است تحت مدیریت متخصصین حرفه‌ای که با ارائه خدمات حمایتی از ایجاد و توسعه حرفه‌های جدید توسط فناوران و نوآوران که در قالب واحدهای نوپای فعال در زمینه‌های مختلف منتهی به فناوری متشکل شده و اهداف اقتصادی مبتنی بر دانش و فناوری دارند، پشتیبانی می‌کند این خدمات شامل موارد زیر است:

  1. خدمات پشتیبانى (خدمات اسکان (تأمین محل کار، به صورت اجاره)، دسترسی به تلفن و دورنگار، مبلمان اولیه فضاها، کارپردازی و خدمات دبیرخانه ­ای، امکان استفاده از اتاق‌های کنفرانس، تجهیزات سمعی و بصری و دستگاه‌های فتوکپی و تکثیر)
  2. خدمات اطلاع‌رسانی (دسترسی به اینترنت، دسترسی به کتابخانه و مراکز اطلاع‌رسانی و نرم ا فزارهای رایانه‌ای)
  3. خدمات و آموزش‌های تخصصی ویژه مشاوره­ای و آموزشی (مشاوره‌های مدیریتی، مالی و بازرگانی، پروژه یابی و بازار یابی، خدمات حسابداری و حقوقی، برگزاری سمینار و یا کارگاه‌های آموزشی مورد نیاز برای شرکت‌های تازه تاسیس)
  4. خدمات پشتیبانی فنی (ارائه خدمات فنی و مهندسی، استفاده از امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی)
  5. خدمات و حمایت مالی و اعتباری جهت ساختارسازی و تثبیت ایده فناورانه (امکان استفاده از اعتبارات خدماتی و تحقیقاتی، کمک به دسترسی به منابع مالی و جذب سرمایه‌گذاران، تسهیل در جذب طرحها و پروژه‌های تحقیقاتی)

مثال: مراحل رشد مؤسسات و خدمات قابل ارائه از طرف مرکز رشد براساس 3 سال استقرار معمولا به صورت زیر پیش‌بینی شده است:

مرحله

خدمات ویژه زمان مناسب
پرورش ایده مشاوره فنی، مشاوره اقتصادی، اطلاع‌رسانی 6 ماه
رشد علمی مشاوره فنی، پروژه یابی، حمایت مالی 6 ماه
تولید محصول و تدوین دانش فنی مشاوره فنی و تخصصی، مشاوره فنی، جذب سرمایه 18 ماه
بازاریابی مشاوره حقوقی، اقتصادی و بازاریابی 6 ماه

ارزیابی مؤسسات بر اساس مراحل دوره‌ای فوق الذکر انجام می‌گیرد و خروج مؤسسات از مرکز رشد با توجه به دو معیار رشد یافتگی یا رسیدن به سقف زمانی، صورت می‌گیرد.

میزان موفقیت مرکز رشد را می‌توان از روی اثربخشی و سودمندی فعالیت‌های آن، تعداد کارآفرینان موفق پرورش یافته در مرکز رشد، آثار اجتماعی ایجاد شده در منطقه و سلامت و استقلال مالی واقتصادی آن ارزیابی نمود. مرکز رشد باید جذابیت‌های لازم برای حضور و جذب مؤسسات نوپا را داشته باشد.

گسترش مؤسسات خدمات مالی

گسترش همکاری بین بنگاهی

انواع روش‌های همکاری‌های بین بنگاهی برای ارتقا فناوری عبارتند از:

  1. کنسرسیوم‌های تحقیقاتی-تولیدی
  2. هلدینگ‌های فناوری- صنعتی
  3. پیمانکاری فرعی در زمینه طراحی مهندسی و فناوری
  4. پروژه‌های مشترک تحقیقات صنعتی و توسعه فناوری
  5. ایجاد شرکت‌های پروژه محور مشترک به‌ منظور تجاری‌‌سازی فناوری
  6. ایجاد واحدهای تحقیقات و طراحی مهندسی مشترک در درون خوشه‌ها و شبکه‌های صنعتی، بین بنگاه‌های تولیدی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی

  1. حضور در شبکه‌های تولید و توزیع و تعامل فعال با شرکت‌های بزرگ (داخلی و خارجی)

انواع روش‌های مشارکت نهادهای پشتیبان عبارتند از:

  1. مولدی: نهاد پشتیبان و بنگاه‌ها با هم همکاری می‌کنند تا فناوری جدیدی بیافرینند. در این مورد، تولید و اشاعه فناوری به صورت همزمان صورت می‌گیرد.
  2. انتقالی: دارایی‌های فناورانه نهاد پشتیبان، به بنگاه‌ها هدایت می‌شود تا پدیده زایش فناورانه روی دهد.
  3. تجاری سازی: نهاد پشتیبان به بنگاه­ها کمک می‌کند تا نتایج و دستاوردهای تحقیق و توسعه را به محصولات تجاری تبدیل کنند و انتشار فناوری به کمک سازو کار بازار روی می‌دهد.
  4. کاربردی­ سازی: نهاد پشتیبان به بنگاه‌ها کمک می‌کند تا فناوری را بکارگرفته و بهینه‌‌سازی کنند تا از این محل، قابلیت جذب فناوری در بنگاه‌ها افزایش یابد.
  5. مشاوره‌ای: نهاد پشتیبان مشکلات فنی و مدیریتی بنگاه‌ها را رفع می­ کند تا پدیده جذب و نهادینه کردن فناوری‌های وارداتی آسان گردد.

بازسازی و یا تکمیل تجهیزات

پژوهش

در بخش «مسائل»، آن دسته از متغیرهای حالت که مقدار آن‌ها مطلوب نیست به عنوان مسائل اصلی در نظر گرفته شده و ریشه یابی می‌شوند. به‌ عبارت دیگر در بخش مسائل، علت‌ها و دلیل‌های متغیرهای حالتی که مقدار آن‌ها مطلوب نیست مورد تحلیل قرار می‌گیرند.

در چارچوب مسائل به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید مسائل به صورت کمی و با دقت بیشتری توضیح داده و درجه اهمیت آن‌ها نیز مشخص شود. در چارچوب مسائل عام بوده و بیشتر به ابعاد، آثار و علتهای مسئله پرداخته شده است. در هنگام طراحی برنامه، با بررسی مصادیق این مسائل عام، شناسایی مسائل آسان‌تر می‌شود.

پس از توصیف سامانه مسائل، هر یک از مسائل با بیان مقادیر وضع موجود و وضع مطلوب یا فاصله بین وضع موجود و مطلوب در طول زمان یا مقطع زمانی و ارتباط با سایر مسائل توضیح داده می‌شوند. مهم‌تر از مسائل فعلی، مسائلی هستند که با ادامه سازوکارهای فعلی پیش خواهند آمد، باید مسائل آتی را شناسایی نمود تا از وقوع آن‌ها پیشگیری شود.

سامانه مسائل

مسائل اصلی فناوری عبارتند از:

  1. سهم پایین صنایع با فناوری بالا از ارزش‌افزوده و صادرات
  2. سطح پایین تسلط به فناوری در بنگاه ها
  3. گسیختگی زنجیره فناوری (عدم ارتباط مناسب بین حلقه‌های اولیه یعنی آموزش و پژوهش با حلقه‌های بعدی یعنی تولید و بازار)

علل و دلایل مسائل اصلی عبارتند از:

  1. ضعف بنگاه ها
  2. مخاطره بالای سرمایه‌گذاری در صنایع با فناوری بالا
  3. درک نادرست از فناوری
  4. کلی نگری
  5. عدم تقارن اطلاعاتی

ضعف بنگاه ها

مصادیق ضعف بنگاه‌ها در فناوری عبارتند از:

  1. بنگاه‌ها درباره گزینه‌های فنی با اطلاعات کامل عمل نمی­ کنند.
  2. بدون هزینه و به صورت آنی نمی‌توانند بر فناوری‌های موجود خود تسلط پیدا کنند.
  3. بدون سرریز و پیوند با دیگر بنگاه‌ها نمی‌توانند عملیات خود را بهتر کنند.
  4. درباره فناوری‌های مورد استفاده خود دانش ناقصی (مبهم و متغیر) دارند.
  5. به صورت نقطه­‌ای (و نه بر اساس یک تابع تولید مشخص) تصمیم­گیری و عمل می­ کنند. حتی در آن نقطه نیز برای یادگیریِ استفاده کارامد از فناوری‌ها باید زمان و کوشش زیادی صرف کنند

مخاطره بالای سرمایه‌گذاری در صنایع با فناوری بالا

درک نادرست از فناوری

مقوله فناوری به یک دغدغه اصلی و یک رکن مهم در سیاستگذاری تبدیل نشده و حداکثر به تأمین یک سری زیرساخت‌های فیزیکی و یا سازمانی در این زمینه بسنده شده است. وقتی صحبت از توسعه فناوری می‌شود، به فناوری به عنوان جزیی تفکیک ناپذیر از زنجیره علم تا ثروت نگریسته نمی‌شود. چرا که بینش‌ها و رویکردهای غلطی رایج است؛ ازجمله:

  • تصور افراطی دراین باره که: آموزش و پژوهش، جهت دهنده اصلی این زنجیره است نه تولید و بازار
  • مدرک محوری و یا رویکرد علم برای علم و نیز پژوهش برای پژوهش، و ندیدن هدف توسعه اقتصادی و جایگاه منحصربفرد فناوری در آن
  • منتزع دیدن فناوری و تقلیل آن درحد ایده و محصول و ماشین آلات
  • اتکا به‌ روش‌های فرسوده‌ای چون خرید کارخانه ولیسانس در حلقه تولید و لذا عدم رشد مناسب توانمندی‌های فناورانه در بخش تولید
  • تجارت محوری و واردات گرایی در بازار و حاکمیت سوداگری در اقتصاد کشور و عدم فرصت آفرینی برای رشد فناوری‌ها و صنایع داخلی.

در انتقال فناوری‌ها به مقوله چرخه عمر چندان توجه نشود. نتیجه آنکه در برخی صنایع بارها انتقال فناوری‌های منسوخ و یا در حال افول رخ داده و از انتشار فناوری‌های نوظهور و قدرتمند در صنایع موجود نیز غفلت شده است.

معمولا برای توسعه فناوری، اقدامات زیر انجام می‌شود:

  • حمایت از آموزش و تحقیقات صنعتی
  • حمایت از ایجاد زیرساخت‌های عمرانی در بخش نهادی
  • تأمین مالی مشاوره‌های فناوری در طرح کمک‌های فنی اعتباری
  • اعطای تسهیلات به تجهیز و نوسازی واحدها به‌ منظور خرید تجهیزات جدید

اما از اقدامات دیگری که از جنس تحول ساختاری و نیز زمینه‌‌سازی نهادی برای توسعه فناوری و گسترش نوآوری باشد غفلت شده است. صرف ایجاد ساختمان برای شهرک فناوری، نهادسازی نیست و باید درواقع سازوکارهای اصولی آن فراهم شود.

کلی نگری

در تدوین سیاست فناوری برای رشته فعالیت‌ها و مناطق مختلف کشور، بایستی به تفاوتهای تاریخی اجتماعی و فنی آن‌ها توجه شده و مسیرهای متنوعی که در بالا اشاره شد، مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفته و مسیر صحیح برای هر رشته یا منطقه دنبال شود. هم اکنون در وزارت صنایع سیاست فناوری صرفاً در سطح ملی آن هم با مشکلات فوق جاری شده و هنوز برای بخش‌های مختلف صنعتی و نیز مناطق مختلف کشور سیاست فناوری اتخاذ نشده است. سیاست سطح ملی نمی‌تواند جوابگوی این نیاز باشد و حتما به سیاست‌های آمایشی برای توسعه فناوری نیازمندیم.

عدم تقارن اطلاعاتی

در تجارت محصولات فناورانه پیچیدگی‌هایی وجود دارد. واردکردن هر فناوری به شیوه‌های مختلف ممکن است اثرات متفاوتی بر توسعه بلندمدت مزیت­های رقابتی داشته باشد. تجارت در محصولات فناورانه با تجارت محصولات فیزیکی متفاوت است که شامل تفاوت در مبادلات فناورانه و شکل مبادله است. در این زمینه می‌توان به مسائلی همچون عدم شناخت طرف تقاضا و طرف عرضه فناوری از توانمندی‌ها و نیازمندی‌های یکدیگر، مشکلات مربوط به قیمت‌گذاری فناوری، نبود مرجع حل اختلاف تخصصی برای تبادلات فناوری و غیره اشاره کرد.

گزارش

در این بخش، گزارش طراحی و اجرای برنامه در گذشته، حال و آینده بیان می‌شود و شامل 4 قسمت است. با توجه به اینکه سازوکار به‌هنگام‌‌سازی برنامه‌ها در «برنامه مدیریت برنامه‌ریزی» (که بر اساس چارچوب برنامه‌ریزی طراحی می‌شود) مشخص می‌شود، لازم نیست در این بخش برای هر برنامه تکرار شود.

روند طراحی

در این قسمت فعالیت‌های انجام شده و روش تحقیق بیان می‌شود. البته تحلیل‌ها و مستندات مربوط به آن‌ها (مثلا متن پرسشنامه، تحلیل‌های آماری و ... ) در صفحات پشتیبان آورده می‌شود.

پژوهش‌های آتی

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف اجرایی، اهداف مطالعاتی نیز تعیین شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. فهرست پروژه‌های پژوهشی که برای تکمیل برنامه باید انجام شوند در این قسمت ذکر می‌شوند. اطلاعات تفصیلی هر پروژه در منشور آن بیان می‌شود.

سابقه

در این قسمت، برنامه‌های قبلی، مسائلی که در گذشته وجود داشته اما هم اکنون رفع شده‌اند و اهدافی که در گذشته انتخاب شده به همراه نتایج حاصل از آن‌ها بیان می‌شود. البته بررسی تطبیقی با سایر برنامه‌های تدوین شده (خارج از چارچوب برنامه) در صفحات پشتیبان آورده می‌شوند.

روند اجرا

در این قسمت گزارش نتایج اجرای اهداف عملیاتی بیان می‌شود.

روند طراحی چارچوب

در این قسمت روند طراحی و تکمیل چارچوب بیان می‌شود. دقت نمایید که در بخش‌های محدوده، ارزش، وضعیت، مسائل و اهداف به خود چارچوب (به عنوان یک موضوع) پرداخته نشده است، بلکه به نحوه طراحی و تدوین برنامه پرداخته شده است. اطلاعاتی که در این قسمت بیان می‌شود روند طراجی چارچوب است که در گزارش برنامه‌ها ذکر نشده و در واقع گزارش خود چارچوب است.

چکیده

در بخش چکیده، خلاصه‌ای از ارزشها، وضعیت، پتانسیل‌ها و اهداف بیان می‌شود. معلوماتی که در بخش محدوده و مسائل آورده می‌شود در چکیده تکرار نمی‌شود. هر چند سند برنامه با انتقال مطالبی به صفحه‌های پشتیبان حجم کمی دارد، اما برای مطالعه سریع‌تر برنامه بهتر است چکیده تهیه شود.

تناظر مسائل و اهداف

چارچوب برنامه فناوری همه موارد