موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

محدوده

موضوع انرژی به دو بخش مصرف انرژی و تأمین انرژی تقسیم می‌شود.

مصرف انرژی با دو رویکرد قابل بررسی است: بخش‌های مصرف‌کننده و محصولات، بخش‌های مصرف‌کننده شامل صنعت، حمل‌ونقل، کشاورزی، خانوار و ...می‌باشد. در رویکرد محصولات، یک محصول به لحاظ مصرف انرژی در فرایند تولید و بهره‌برداری مورد بررسی قرار می‌گیرد.

در این بخش همچنین جایگاه انرژی در پیشرفت اقتصادی کشور آورده می‌شود.

وضعیت

در بخش «وضعیت»، وضعیت موجود و مطلوب موضوع توصیف می‌شود. وضعیت موضوع با بیان وضعیت متغیرهای حالت قابل مشخص‌‌سازی بوده و اطلاع از آن‌ها برای تحلیل‌ها کافی است؛ اما برای درک بهتر وضعیت، معلومات بیشتری از موضوع و محیط آن نیز بیان می‌شود.

نکات مهم:

  1. در مواردی که مقایسه با سایر کشورهای امکان‌پذیر است، اطلاعات مقایسه‌ای ارائه شوند. (البته باید به خاطر داشت که وضعیت سایر کشورها، نشان دهنده ارزشمطلوب نبوده و نباید بدون تامل تقلید شود. وضعیت سایر کشورها نشان دهنده امکان‌پذیربودن برخی حالتها بوده و همچنین به عنوان یک تجربه قابل بررسی است.)
  2. مقادیر وضعیت برای زمان فعلی و زمان‌های آتی (با فرض ادامه سازو کارهای فعلی) و ظرفیت‌های بالقوه ذکر شده و تحلیل شود.
  3. تجارب سایر کشورها و مطالعات تطبیقی (شامل: الگوهای توسعه در سایر کشورهای جهان، سوابق و تجارب سایر کشورها) در اسناد پشتیبان آورده می‌شوند.

شاخص‌های عمومی

نمودار جریان انرژی

این نمودار میزان واردات، تولید، صادرات، عرضه و مصرف انرژی در بخش‌های مختلف کشور را به تفکیک نوع انرژی (با استفاده از رنگ‌ها نوع انرژی و با استفاده از ضخامت خطوط میزان آن‌ها را مشخص می‌کند) نشان می‌دهد.

مثال:

شدت انرژی

شدت انرژی شاخصی برای تعیین کارایی انرژی در سطح اقتصاد ملی هر کشور می‌باشد که از تقسیم مصرف نهایی انرژی (و یا عرضه انرژی اولیه) بر تولید ناخالص داخلی محاسبه می‌گردد و نشان می‌دهد که برای تولید مقدار معینی از کالاها و خدمات (برحسب واحد پول) چه مقدار انرژی به کار رفته است. عوامل بسیاری در تعیین شدت انرژی یک کشور مؤثر می‌باشد. شدت انرژی می‌تواند متأثر از سطح استانداردهای زندگی، عوامل آب و هوایی یا ساختار اقتصادی یک کشور باشد. کشورهایی که دارای سطح بالاتری از استاندارد زندگی هستند مصرف بیشتری داشته و در نتیجه این امر بر شدت انرژی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. بهینه-سازی ساختمان‌ها، تجهیزات، ترکیب سوخت‌های مورد استفاده در بخش حمل‌ونقل و حتی مسافت بین مکان‌های جغرافیایی، شیوه‌های حمل‌ونقل، ظرفیت حمل‌ونقل عمومی و اقدامات صورت گرفته در بهینه-سازی مصرف انرژی و آزادسازی انرژی، مولدهای انرژی خارج از شبکه، حوادث طبیعی و جنگ که منابع انرژی هر کشوری را تحت تأثیر قرار می‌دهند، استفاده بهینه انرژی و یارانه‌های انرژی از عوامل تأثیرگذار در شدت انرژی می‌باشند. با مقایسه این شاخص در سال‌های مختلف و میان کشورهای مختلف می‌توان روند استفاده از منابع انرژی در فرایند تولید ملی کشورها را ارزیابی نمود.

مثال: اﻳﺮان از ﻟﺤﺎظ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﺟﺰء ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺎ ﺷﺪت اﻧﺮژی ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد. در ﺳﺎل 2007، در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن دﻻر ارزش اﻓﺰوده ﺣﺪود 122.4 ﺗﻦ ﻣﻌﺎدل ﻧﻔﺖ ﺧﺎم اﻧﺮژی ﻣﺼﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ، اﻳﻦ رﻗﻢ در اﻳﺮان ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ دو برابر ﻣﻘﺪار ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳت.

ضریب انرژی

برای بررسی رابطه بین مصرف انرژی و تولید، می‌توان از شاخص ضریب انرژی نیز استفاده نمود. ضریب انرژی از تقسیم نرخ رشد مصرف نهایی انرژی به نرخ رشد تولید ناخالص داخلی به دست می‌آید. به‌ دلیل استفاده از نرخ رشد در ضریب انرژی، مشکلات تبدیل به واحد یکسان جهت مقایسه (مانند نرخ ارز در مقایسه شدت انرژی) در این شاخص وجود ندارد. خصوصیت دیگر ضریب انرژی این است که برای یک دوره زمانی محاسبه می‌شود، در حالیکه شاخص شدت انرژی معمولاً جهت ارزیابی در یک سال معین به کار می‌رود. معمولاً در ارزیابی ضریب انرژی آن را با عدد یک مقایسه می‌نمایند. رشد مصرف انرژی در روند توسعه اقتصادی اغلب از نرخ کاهنده برخوردار است. همچنین انتظار می‌رود که کشورهای توسعه‌یافته، مصرف انرژی را با توجه به میزان تولیدات خود به حداقل ممکن رسانده باشند.

بهره‌وری انرژی

شاخص بهره‌وری انرژی نیز مانند نیروی کار و سرمایه، میزان خروجی و کیفیت کالاها و خدمات تولیدی را در مقایسه با ورودی‌ها اندازه‌گیری می‌نماید. با استفاده از این شاخص می‌توان اهداف و سیاست‌های عمومی تقاضا و بهره‌وری انرژی و همچنین رابطه بین تقاضای انرژی و رشد اقتصادی را تحلیل نمود. بهبود شاخص‌های بهره‌وری انرژی می‌تواند از طریق کاهش ورودی‌های انرژی مورد نیاز جهت تولید مقدار مشخصی از خدمات انرژی و یا از طریق افزایش مقدار یا کیفیت فعالیت‌های خروجی اقتصادی صورت پذیرد. شاخص بهره‌وری انرژی از تقسیم ارزش تولیدات به مقدار انرژی مصرفی به دست می‌آید. (عکس شدت مصرف نهایی انرژی) برای محاسبه بهره‌وری انرژی در سطح ملی می‌توان تولید ناخالص داخلی را بر مقدار مصرف نهایی انرژی تقسیم نمود.

مصرف انرژی

در این بخش به بررسی وضعیت مصرف‌کنندگان انرژی، آمار مصرف در بخش‌های مختلف و روند تغییرات آن، سهم هر یک از انرژی‌ها در سبد مصرف هر بخش مصرف‌کننده و مقایسه مصرف هر بخش با استانداردهای مصرف در آن بخش پرداخته می‌شود.

تأمین انرژی

در این بخش به بررسی تولید، صادرات و واردات انرژی، وضعیت تولیدکنندگان انرژی، آمار تولیدات و روند تغییرات آن، سهم هر یک از انرژی‌ها در سبد تولیدات پرداخته می‌شود.

بازار انرژی

در این بخش به بررسی قیمت‌تمام‌شده، نحوه قیمت‌گذاری و قیمت فروش انرژی در کشور پرداخته می‌شود.

منابع طبیعی

در این بخش به بررسی وضعیت منابع طبیعی مورد استفاده برای تولید و توزیع انرژی پرداخته می‌شود.

مثال:منابع طبیعی و محیطی برق در ایران: یکی از عوامل مهم در تولید برق، تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاهها می‌باشد و باعنایت به وجود ذخایر بسیار غنی سوخت فسیلی در کشور، یکی از مزیت‌های اصلی صنعت برق استفاده از ذخایر مذکور در تولید انرژ‌ی الکتریکی می‌باشد، همچنین وجود حوضه‌های آبریز با ظرفیت تولید انرژی برق آبی یکی از مزیت‌های دیگر بخش برق است که با استفاده از آن‌ها تأمین انرژی الکتریکی از روشی مطمئن و سازگار با محیط زیست فراهم می‌شود باتوجه به عدم وجود زیرساخت‌های مناسب تولید انرژی الکتر یکی در برخی کشورهای همسایه، استفاده از مزیت‌های فوق الذکر امکان صدور انرژی الکتریکی به جای سوخت را که دارای ارزش‌افزوده بالاتری می‌باشد به این کشورها فراهم می‌نماید درارتباط با منابع طبیعی ومحیطی یکی از مشکلات صنعت برق، تصرف زمین جهت احداث نیروگاه، خطوط و پست‌ها می‌باشد که در برخی از مناطق کشور (نظیر مناطق شمالی) مشکلات عدیده‌ای را جهت توسعه به موقع شبکه به وجود می‌آورد.

منابع انسانی

در این بخش به بررسی وضعیت منابع انسانی مورد استفاده برای مدیریت، تولید و توزیع انرژی پرداخته می‌شود.

مثال:در نتیجه هفتاد سال فعالیت دانشگاههای فنی و مهندسی و جذب بهترین استعدادهای کشور برای تحصیل در رشته‌های مرتبط با صنعت برق، وجود نیروی انسانی متخصص و کارامد یکی از سرمایه‌های اصلی صنعت برق به‌ شمار می‌آید ولی علیرغم وجود نیروی متخصص جوان و آماده به کار در کشور، مشکلات و موانع قانونی موجود، جذب و نگهداری نیروهای کارامد و مستعد را بسیار دشوار نموده است. همچنین با افزایش متوسط سن کارکنان بخش برق، نیروی‌های کلیدی و کارامد به تدریج و به طرق مختلف (بازنشستگی، بازخرید و .... ) ازصنعت خارج می‌شوند و لازم است برنامه‌ای برای جایگزینی نیروهای مذکور تدوین گردد .

نهادهاو ساز و کارها

این بخش شامل قوانین و مقررات موثر بر تولید، تأمین و توزیع انرژی، حمایت‌ها و مداخله‌های حاکمیت، دستگاه‌های متولی و تشریح وظایف مرتبط آن‌ها است.

محیط زیست

در این بخش به بررسی و تاثیرات بالقوه و بالفعل انرژی بر محیط زیست (تغییرات محیط زیست، خشک شدن و یا کاهش سطوح تالابها و دریاچه‌ها، کاهش و محدودیت ذخایر و منابع آب، گسترش مناطق بیابانی، ...)پرداخته می‌شود. برخی ازعواملی که در این بخش بررسی می‌شوند عبارتند از:

  • سطح اثربخشی قوانین و مقررات و ضوابط زیست محیطی موجود
  • تحلیل پتانسیل‌ها و استعدادها و همچنین و محدودیت‌های زیست محیطی مناطق کشور برای تولید انرژی
  • سطح فناوری‌های موجود و پاک و سازگار با محیط زیست برای تولید و مصرف انرژی
  • وضعیت موجود به کارگیری تمهیدات، اقدامات و رویکردهای زیست محیطی در تولید، توزیع و مصرف انرژی.

لازم به‌ ذکر است که تولید و مصرف انرژی بدون در نظر گرفتن آثار زیست محیطی آن می‌تواند مشکلات زیادی برای محیط زیست بوجود آورد.

اهداف

بخش «ارزش ها»، تبادل ارزش‌ها بین موضوع برنامه و محیط آن بیان می‌شود. منشاء ارزش‌های درون یک موضوع (به عنوان یک سامانه)، محیط آن است. تعیین حالتهای مطلوب، شناسایی مسائل و انتخاب راهبردها و اهداف عملیاتی در راستای ارزش‌های وارد شده از محیط انجام می‌شود. در چارچوب، ارزش‌ها به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید ارزشها با دقت بیشتری بیان شوند.

ارزش‌های ورودی

ارزش‌های بنیادی انرژی عبارتند از:تأمین انررژی برای تولید و خانوارها

ارزش‌های ورودی جانبی انرژِی عبارتند از:

  1. بسترسازی برای رشد اقتصادی
  2. حفظ محیط زیست (در راستای حفظ و ارتقا سلامت)
  3. ارتقای سلامت و بهبود زندگی
  4. امنیت ملی

مصادیق ارزش‌های عمومی (کارایی، پایداری، خودسازماندهی) انرژی عبارتند از:

  1. تناسب مقادیر تولید
  2. کاهش هزینه و یا افزایش کیفیت

حالت‌های مطلوب

ارزش‌های خروجی

ارزش‌های خروجی عبارتند از:

  1. تربیت نیروی انسانی توانمند
  2. میزان منابع مالی مورد نیاز برای سرمایه ثایت و در گردش

چشم‌انداز

راهبردها

در بخش «اهداف»، مسائلی که در راستای تحقق ارزش‌های ورودی (بنیادی و جانبی) باید حل شوند، انتخاب شده و راهبردهای مربوطه طراحی می‌شود؛ اگر در مواردی طراحی راهبرد امکان‌پذیر نباشد، با تعیین خط‌‌مشی محدوده راهبرد را مشخص می‌کنیم. در راستای راهبردها و خط‌‌مشی‌های منتخب، اهداف عملیاتی تعیین می‌شوند.

نکات مهم:

  1. معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز، فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف عملیاتی، پروژه‌های پژوهشی نیز تعریف شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. پروژه‌های پژوهشی در بخش گزارش ذکر می‌شوند.
  2. اهداف عملیاتی فصل مشترک بین برنامه راهبردی و برنامه عملیاتی هستند. تا هنگامی که منشور اهداف عملیاتی تدوین نشده باشند، برنامه راهبردی ناتمام است.

راهبردها

  1. هدفمندسازی حامل‌های انرژی
  2. بهینه‌‌سازی مصرف انرژی

هدفمندسازی حامل‌های انرژی

پژوهش

در بخش «مسائل»، آن دسته از متغیرهای حالت که مقدار آن‌ها مطلوب نیست به عنوان مسائل اصلی در نظر گرفته شده و ریشه یابی می‌شوند. به‌ عبارت دیگر در بخش مسائل، علت‌ها و دلیل‌های متغیرهای حالتی که مقدار آن‌ها مطلوب نیست مورد تحلیل قرار می‌گیرند. در چارچوب مسائل به‌ طور عام بیان شده‌اند و برای طراحی برنامه (که برای یک موقعیت خاص انجام می‌شود) نقش سیاهه بررسی (چک لیست) را دارند. در برنامه باید مسائل به صورت کمی و با دقت بیشتری توضیح داده و درجه اهمیت آن‌ها نیز مشخص شود. در چارچوب مسائل عام بوده و بیشتر به ابعاد، آثار و علتهای مسئله پرداخته شده است. در هنگام طراحی برنامه، با بررسی مصادیق این مسائل عام، شناسایی مسائل آسان‌تر می‌شود.پس از توصیف سامانه مسائل، هر یک از مسائل با بیان مقادیر وضع موجود و وضع مطلوب یا فاصله بین وضع موجود و مطلوب در طول زمان یا مقطع زمانی و ارتباط با سایر مسائل توضیح داده می‌شوند. مهم‌تر از مسائل فعلی، مسائلی هستند که با ادامه سازوکارهای فعلی پیش خواهند آمد، باید مسائل آتی را شناسایی نمود تا از وقوع آن‌ها پیشگیری شود.

سامانه مسائل

سامانه مسائل انرژی هنوز به‌ طور کامل شناسایی نشده‌اند، فهرست مسائل عام این موضوع عبارتند از:

  1. عدم تناسب مصرف انرژی در بخش‌های مختلف با خروجی بخش
  2. ضریب انرژی بری (شدت انرژی) بالا در برخی از فرایندها در مقایسه با سایر کشورها
  3. ضعف استاندارد مصرف انرژی
  4. تولید محصولات با رتبه انرژی پایین
  5. ضعف اطلاعاتی از مصرف انرژی، عدم وجود اطلاعات دقیق در بسیاری از موارد، به روز نبودن داده‌های موجود و طولانی بودن زمان استخراج اطلاعات و آمار(در بعضی موارد تا یکسال بعد)

گزارش

در این بخش، گزارش طراحی و اجرای برنامه در گذشته، حال و آینده بیان می‌شود و شامل 4 قسمت است. با توجه به اینکه سازوکار به‌هنگام‌‌سازی برنامه‌ها در «برنامه مدیریت برنامه‌ریزی» (که بر اساس چارچوب برنامه‌ریزی طراحی می‌شود) مشخص می‌شود، لازم نیست در این بخش برای هر برنامه تکرار شود.

روند طراحی

در این قسمت فعالیت‌های انجام شده و روش تحقیق بیان می‌شود. البته تحلیل‌ها و مستندات مربوط به آن‌ها (مثلا متن پرسشنامه، تحلیل‌های آماری و ... ) در صفحات پشتیبان آورده می‌شود.

پژوهش‌های آتی

معمولا در زمان طراحی برنامه، همه معلومات مورد نیاز فراهم نیست و یا مواردی نیاز به مطالعه بیشتر دارد. بنابراین ممکن است علاوه بر اهداف اجرایی، اهداف مطالعاتی نیز تعیین شوند تا با انجام آن‌ها، برنامه کامل شود. فهرست پروژه‌های پژوهشی که برای تکمیل برنامه باید انجام شوند در این قسمت ذکر می‌شوند. اطلاعات تفصیلی هر پروژه در منشور آن بیان می‌شود.

سابقه

در این قسمت، برنامه‌های قبلی، مسائلی که در گذشته وجود داشته اما هم اکنون رفع شده‌اند و اهدافی که در گذشته انتخاب شده به همراه نتایج حاصل از آن‌ها بیان می‌شود. البته بررسی تطبیقی با سایر برنامه‌های تدوین شده (خارج از چارچوب برنامه) در صفحات پشتیبان آورده می‌شوند.

روند اجرا

در این قسمت گزارش نتایج اجرای اهداف عملیاتی بیان می‌شود.

روند طراحی چارچوب

در این قسمت روند طراحی و تکمیل چارچوب بیان می‌شود. دقت نمایید که در بخش‌های محدوده، ارزش، وضعیت، مسائل و اهداف به خود چارچوب (به عنوان یک موضوع) پرداخته نشده است، بلکه به نحوه طراحی و تدوین برنامه پرداخته شده است. اطلاعاتی که در این قسمت بیان می‌شود روند طراجی چارچوب است که در گزارش برنامه‌ها ذکر نشده و در واقع گزارش خود چارچوب است.

چکیده

در بخش چکیده، خلاصه‌ای از ارزشها، وضعیت، پتانسیل‌ها و اهداف بیان می‌شود. معلوماتی که در بخش محدوده و مسائل آورده می‌شود در چکیده تکرار نمی‌شود. هر چند سند برنامه با انتقال مطالبی به صفحه‌های پشتیبان حجم کمی دارد، اما برای مطالعه سریع‌تر برنامه بهتر است چکیده تهیه شود.

چارچوب برنامه همه موارد