موردی برای نمایش وجود ندارد.
تازه‌های دیوار من
برای مشاهده آخرین مطالب دیوار خود، باید وارد سامانه شوید.

Loading

برای توصیف وضعیت این زنجیره، در اولین قسمت شاخص‌های عمومی و جایگاه این زنجیره در اقتصاد بیان می‌شود. در قسمت‌های بعدی اطلاعات مربوط به محصولات و موضوعات افقی و عوامل ارائه شده است. در آخرین قسمت، تاریخچه زنجیره که تغییرات مهم در وضعیت آن را در دوره‌های گذشته بیان می‌کند، ارائه می‌شود.

وضعیت یک زنجیره تأمین را هم به تفکیک محصولات و هم به تفکیک موضوعات افقی و عوامل (ظرفیت‌های تولید، جریان کالا، جریان مالی، فناوری، منابع انسانی، منابع طبیعی، انرژی، تجارت خارجی، بنگاه‌ها، نهادها، محیط زیست، محیط اجتماعی و فرهنگی) می‌توان بیان کرد. به‌ عبارت دیگر می‌توان به تفکیک محصولات، اطلاعات مربوط به بنگاه‌ها، تجارت خارجی، منابع انسانی و ... را بیان نمود و یا در کنار بیان وضعیت بنگاه‌ها، تجارت خارجی، منابع انسانی و ... اطلاعات مربوط به محصولات را نیز ارائه داد. هر کدام این این روش‌های تقسیم‌بندی برای تنظیم محتوا فوایدی دارد، بنابراین از ترکیب هر دو روش استفاده شده، بخشی از اطلاعات به تفکیک محصولات بیان شده و بخشی دیگر به تفکیک موضوعات افقی و عوامل بیان می‌شوند. هر چند با ترکیب دو روش، برخی از اطلاعات تکرار می‌شوند، اما ارتباط‌ها بهتر مشخص می‌شوند.

انتخاب اهداف و طراحی راهبردها با توجه به مسائل (تفاوت بین وضعیت موجود و مطلوب) و منابع (علت‌های بالقوه؛ چیزهایی که می‌توانند برای دستیابی به اهداف به کار گرفته شوند) انجام می‌شود، اما مسائل و منابع با تغییر اهداف، خط‌‌مشی‌ها و راهبردها تغییر می‌کنند. یک وضعیت ممکن است از یک رویکرد مسئله محسوب شود اما با سایر رویکردها مسئله نبوده و یا با حل سایر مسائل، منتفی شود. به‌ عبارت دیگر مسائل و منابع در طراحی اهداف و راهبردها مورد توجه هستند، اما در تدوین به صورت یک بخش مستقل ارائه نمی‌شوند و در بخش‌های وضعیت، اهداف، راهبردها و بیشتر در صفحات پشتیبان به آن‌ها اشاره می‌شود.

برای توصیف وضعیت، مقادیر فعلی متغیرها بیان می‌شود. برای تحلیل وضعیت می‌توان، علتها و دلایل وضع موجود و پیش‌بینی وضعیت‌های آتی را بیان کرد. البته وضعیت‌های مطلوب و اقداماتی که برای بهبود وضعیت باید انجام شود در بخش اهداف و راهبردها ذکر می‌شوند.

شاخص‌های عمومی

ابتدای قرن بیستم مصادف با پیشرفت علم و فناوری در جهت تولید صنعتی جدید از دل مهندسی و ساخت مواد جدید بود که به زودی با بهره‌گیری از نفت خام و گاز تبدیل به صنعت پتروشیمی یا جادوی پر سوی علم شیمی گردید.

بررسی شاخص‌های اقتصادی مرتبط با صنعت پتروشیمی در کشور نشان می‌دهد که صنعت پتروشیمی بیش از 32 واحد فعال، 15 درصد اشتغال، بیش از 43 درصد ارزش‌افزوده و 31.3 درصد از صادرات غیر نفتی را در چند سال اخیر شامل می‌شوند.

شاخص‌های عمومی صنعت پتروشیمی در سال 1389 در جدول زیر نشان داده شده است.

جدول 1 : شاخص‌های عمومی صنعت پتروشیمی، 1389

واحد سنجش سال1389 متوسط نرخ رشد
میزان تولید میلیون تن 40.2 0.38
سرمایه‌گذاری میلیارد دلار 46.7 0.49
اشتغال نفر 19100 26
ارزش‌افزوده میلیون دلار 3317.6 0.43
ارزش‌افزوده کل صنعت میلیون دلار 5529.3 0.27
نسبت ارزش‌افزوده زنجیره به کل صنعت 0.6 0.31

میزان کل تولید در سال 1389 برابر 40.2 میلیون تن بوده است که با توجه به آن شاهد رشد 0.38 درصدی می‌باشیم. همچنین در این سال اشتغال مستقیم صنعت پتروشیمی به رقم 19100 نفر رسیده است که پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آتی این رقم به بهره‌برداری از طرح‌های در دست اجرا افزایش قابل توجهی داشته باشد.

با توجه به واگذاری واحدهای پتروشیمی به بخش‌های غیر دولتی، برای بررسی میزان فروش داخلی و همچنین صادرات محصولات تولید شده، نیازمند تفکیک این واحدها به دو گروه شرکت‌های وابسته و شرکت‌های واگذار شده جهت مقایسه و عملکرد شفاف‌تر آن‌ها می‌باشیم. لازم به‌ ذکر است که تا پایان سال 1389 تعداد 19 واحد از کل واحدهای موجود به بخش غیردولتیواگذار شده است.

وضعیت فروش داخل مجتمع­‌های پتروشیمی کشور در سال 1388 در جدول زیر مشخص شده است:

جدول 2 : وضعیت فروش داخلی مجتمع ­های تولید‌کننده

وضعیت فروش واحد عملکرد سال 1388
مقدار فروش داخلی هزار تن 7865
ارزش فروش داخلی میلیون دلار 46766.1

همنگونه که در جدول فوق ملاحظه می‌شود سهم فروش خارجی به مراتب بالاتر از میزان فروش داخلی می‌باشد. از جمله دلایل آن می‌توان به عدم قدرت جذب این محصولات در داخل کشور اشاره کرد. زیرا عمده توسعه صنعت پتروشیمی در بخش بالادستی سبب شده است و زنجیره ارزش محصولات توسعه و یا ایجاد نشده است.

محصولات

محصولات صنایع پتروشیمی را می‌توان به پنج دسته به شرح زیر دسته­ بندی نمود:

  1. محصولات پلیمری
  2. محصولات آروماتیکی­
  3. سوخت و مواد جانبی­
  4. مواد شیمیایی و پایه­
  5. کود و سموم و مواد وابسته­

محصولات پلیمری

بشر با تلاش برای دستیابی به مواد جدید, با استفاده از مواد آلی (عمدتاً هیدروکربنها) موجود در طبیعت به تولید مواد مصنوعی نایل شد. این مواد عمدتا شامل عنصر کربن، هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن و گوگرد بوده و به نام مواد پلیمری معروف هستند. مواد پلیمری یا مصنوعی کاربردهای وسیعی، از جمله در ساخت وسایل خانگی، اسباب بازیها, بسته‌بندی‌ها، کیف و چمدان، کفش، میز و صندلی، شلنگها و لوله‌های انتقال آب، مواد پوششی به عنوان رنگها برای حفاظت از خوردگی و زینتی، لاستیکهای اتومبیل و بالاخره به عنوان پلیمرهای مهندسی با استحکام بالا حتی در دماهای نسبتاً بالا در ساخت اجزایی از ماشین ألات، دارند.

پلیمرها خواص فیزیکی و مکانیکی نسبتا خوب و مفیدی دارند. آن‌ها دارای وزن مخصوص پاییین و پایداری خوب در مقابل مواد شیمیایی هستند. بعضی از آن‌ها شفاف بوده و می‌توانند جایگزین شیشه‌ها شوند. اغلب پلیمرها عایق الکتریکی هستند. اما پلیمرهای خاصی نیز وجود دارند که تا حدودی قابلیت هدایت الکتریکی دارند. عایق بودن پلیمرها به پیوند کووالانسی موجود بین اتمها در زنجیرهای مولکولی ارتباط دارد. اما تحقیقات انجام شده در سال‌های اخیر نشان داد که امکان ایجاد خاصیت هدایت الکتریکی در امتداد محور مولکولها وجود دارد. این نوع پلیمرها اساساً از پلی استیلن تشکیل شده‌اند. با نفوذ دادن عناصری مانند فلزات قلیایی یا هالوژنها (فرایند دوپینگ) به زنجیرهای مولکولی پلی استیلن به ترتیب نیمه‌هادیهای پلیمری از نوع N و P به دست می‌آیند. افزودن عناصر یا دوپینگ سبب می‌شود که الکترونها بتوانند در امتدا د اتم‌های کربن در زنجیر حرکت کنند. تفلون از مواد پلیمری است که به‌ دلیل ضریب اصطکاک پایینی که دارد به عنوان پوشش برای جلوگیری از چسبیدن مواد غذایی در وسایل پخت و پز استفاده می‌شود.

همانگونه که بیان شد محصولات بر پایه اتیلن و پروپیلن در این گروه قرار می‌گیرند که در سال 1389 میزان تولید اتیلن، پلی اتیلن‌ها و سایر محصولات بر پایه اتیلن به شرح جدول زیر می‌باشد.

جدول 3 : میزان تولید اتیلن، پلی اتیلن و سایر محصولات پلی اتیلن، 1389

اتیلن (واحد: میلیون تن) پلی اتیلن ها(واحد:میلیون تن) سایر محصولات بر پایه اتیلن (میلیون تن) جمع
تولید 5.9 3.2 0.4
واردات 0 1.1 0.12
صادرات 0.5 0.9 0.05
مصرف داخلی 5.4 3.2 0.47
موجودی انبار 0 0.2 0

با توجه به ظرفیت‌های ایجاد شده در سال‌های اخیر، علاوه بر تقاضای داخلی بخشی از تقاضای خارجی در بخش محصولات پتروشیمی تأمین شده است.

همچنین میزان ظرفیت، تولید، واردات و صادرات پلی اتیلن در دنیا طی سال‌های 2009-2004 به صورت زیر می‌باشد:

نمودار 1 : عرضه و تقاضای پلی اتیلن در جهان، 09-2004، (واحد: هزار تن در سال)


میزان تولید پروپیلن و مشتقات آن به‌ منظور تولید محصولات پلیمری نیز در جدول زیر نشان داده شده است.

جدول 4 : میزان تولید پروپیلن، پلی پروپیلن و سایر محصولات پلی پروپیلن، 1389

پروپیلن

(واحد: میلیون تن )

پلی پروپیلن

(واحد: میلیون تن)

سایر محصولات برپایه پروپیلن

(واحد: میلیون تن)

تولید 0.8 0.7 0.2
واردات 0.2 2.2 0.7
صادرات 0 0.1 0.04
مصرف داخلی 1 2.8 0.86
موجودی انبار 0 0 0

با توجه به جدول فوق میزان تولید پروپیلن در سال 1389 به رقم 0.8 میلیون تن رسیده است که از این میزان در واحدهای پتروشیمی، 0.7 میلیون تن به پلی پروپیلن تبدیل شده است. این محصول در کشور تقاضای بالایی در صنایع پایین دستی دارد و از این رو نیازمن آن می‌باشیم برای تأمین نیاز داخل و از سویی دیگر صادرات آن‌ها، ظرفیت‌ها و تولیدات آن را افزایش دهیم.

محصولات آروماتیکی­

محصولات آروماتیکی همانند گروه مواد شیمیایی شامل طیف وسیعی از محصولات هستند، محصولاتی مانند: بنزن، تولوئن، اورتوزایلن، پارازیلن و آروماتیک‌های سنگین و غیره. با وجود تنوع زیاد محصولات این گروه و اهمیت زیاد آن‌ها در فرایند تولید، میزان مصرف برخی از محصولات این گروه در مقایسه مقداری با محصولات سایر گروه‌ها ناچیز به نظر می‌رسد. این محصولات ارزش‌افزوده زیادی ایجاد نمی‌کنند، به همین دلیل در اکثر کشورها تولید این مواد تنها در مقیاس تولید بسیار زیاد، دارای توجیه اقتصادی می‌باشد. ضمن اینکه از صادرات آن نیز صرفه اقتصادی قابل ملاحظه‌ای حاصل می‌شود، به همین دلیل اکثر تولیدکنندگان این محصولات، شرکت‌های بسیار بزرگ هستند.

کاربرد برخی از محصولات آروماتیکی عبارتند از:

1. بنزن:

  • به عنوان یک حلال: بنزن به عنوان یک حلال برای صمغ‌ها، روغن‌ها،پلاستیک‌ها، رنگ‌ها، چربی هاو لاستیک استفاده شده است. سازندگان تایر‌ها و لاستیک‌ها از بنزن به عنوان یک حلال در مراحل مختلف تولید استفاده می‌کنند. همچنین جوهری که در صنایع چاپ استفاده می‌شود، دارای بنزن است و تجهیزات چاپ به وسیله‌ی فراورده‌های دارای بنزن پاک و نگهداری می‌شوند. صنایع رنگ همچنین برای حفظ رنگ‌ها و افشانه‌ها در مایعات در انتهای کاربرد‌های نهایی، بنزن اضافه می‌کنند.
  • به عنوان یک واسطه: یکی از کابردهای عمده بنزن در تولید سایر ترکیبات شیمیایی مانند نایلون، رزین، پلاستیک‌ها، الیاف سنتزی، رنگینه‌ها، لاستیک‌ها، آفت کش‌ها، شوینده‌ها، داروها ولیزانه‌ها با استفاده از آن برای تولید استایرن‌ها (پلاستیک)، کومن (رزین) و سیکلوهگزان (نایلون‌ها والیاف سنتزی) می‌باشد. بنابراین بنزن در تمام انواع پلاستیک‌هایی که روزانه با آن‌ها سر و کار داریم وجود دارد.
  • به عنوان سوخت: چندین تولید‌کننده اروپایی از بنزن به‌ دلیل عدد اکتان بالایش به عنوان سوخت افزودنی استفاده کرده‌اند. از این رو کارایی موتور‌ها می‌تواند افزایش یابد و کیفیت‌های اولیه بهبود پیدا کند. علاوه بر افزودن آن به بنزین، بنزن همچنین به‌ طور طبیعی در بنزین وجود دارد.

2. تولوئن: به عنوان حلال در صنایع مختلفی چون رنگ و رزین کاربرد دارد.

سوخت و مواد جانبی­

سوخت و مواد جانبی این زنجیره شامل پروپان­، بوتان­، بنزین پیرولیز و CFO (­نفت کوره­) می‌شود.

پروپان بوتان CFO بنزین پیرولیز
تولید (واحد: هزار تن)
1676 1276 58.3 466.4
واردات - - - -
صادرات (واحد: هزار تن)
*2397 - 249.2
مصرف داخلی (واحد: هزار تن)
*555 50.9 217.2

*آمار منتشره در باره میزان صادرات و مصرف داخلی پروپان و بوتان به صورت تلفیقی می‌باشد.

همانگونه در جدول فوق مشاهده می‌شود تولید پروپان، بوتان، نفت کوره و بنزین پیرولیز به ترتیب برابر 1676، 1276، 58.3 و 466.4 میلیون تن بوده است.

مواد شیمیایی و پایه­

مواد شیمیایی و پایه در این زنجیره شامل متانول­، الفین­‌ها و اتیلن گلایکول­‌ها می‌شوند.

از مهم‌ترین محصولات زنجیره متان می‌توان به متانول اشاره کرد که میزان قابل توجهی از آن جهت مصرف در واحدهای اوره و آمونیاک استفاده می‌شود.

جدول 5 : میزان تولید متانول، 1389

متانول (واحد: میلیون تن)
تولید 3.1
واردات 0
صادرات 2.9
مصرف داخلی 0.3
موجودی انبار 0

همانگونه که در جدول فوق مشاهده می‌شود میزان تولی متانول در سال 1389 برابر 3.1 میلیون تن بوده است که با توجه به عدم توسعه زنجیره‌این محصول، عمده متانول تولیدی به خارج از کشور صادر می‌گردد.

کود، سم و محصولات مرتبط

کود و سموم وابسته شامل اوره­، آمونیاک و نیترات آمونیم می‌شود.

در جدول زیر میزان تولید اوره و آمونیاک در واحهای پتروشیمی کشور به عنوان یکی از محصولات زنجیره متان به صورت زیر می‌باشد.

جدول 6 : میزان تولید اوره و آمونیاک، 1389

اوره و آمونیاک (واحد: میلیون تن)
تولید 2.9
واردات 0
صادرات 1.5
مصرف داخلی 1.4
موجودی انبار 0

با توجه به جدول فوق، میزان تولید اوره و آمونیاک در سال 1389 برابر 2.9 میلیون تن می‌باشد که با توجه به عمده مصرف این نوع محصول برای مصارف کشاورزی، با این وجود حدود نیمی از آن‌ها به خارج صادر می‌شود.

ظرفیت جهانی آمونیاک در دنیا به صورت زیر می‌باشد:

نمودار 2 : عرضه و تقاضای آمونیاک در جهان، 16-2001(واحد: هزار تن در سال)


ظرفیت جهانی اوره در دنیا به صورت زیر می‌باشد:

نمودار 3 : عرضه و تقاضای اوره در جهان، 16-2001(واحد: هزار تن در سال)

خوراک­ واحدهای پتروشیمی

عمده خوراک­‌های مورد استفاده در بخش بالادستی پتروشیمی عبارتند از: گاز طبیعی، نفت، میعانات گازی که در واحدهای بالادست و بنیادی پتروشیمی جهت تولید مواد پایه پتروشیمی فرآورش می­ شوند. خوراک واحدهای بالادستی صنایع پتروشیمی معمولاً در پالایشگاه ­های نفت­ خام و گاز­طبیعی به عنوان محصولات اصلی یا جانبی این واحدها استخراج می­ گردند. در این واحدهای بنیادی که ممکن است ترکیبی از چندین واحد پیچیده و با خوراک­‌های متفاوت باشند طیف وسیعی از محصولات پایه اصلی و جانبی صنایع پایین­ دستی پتروشیمی تولید می­ شود. بخشی از خوراک­‌های مورد نیاز مجتمع­‌های پتروشیمی توسط دیگر واحدهای پتروشیمی تأمین می­ گردد تا در جهت تولید محصولات در واحدهای پایین­ دستی مورد استفاده قرار گیرد.

به‌ طور کلی زنجیره ارزش پتروشیمی طیف وسیعی از مواد را در بر می‌گیرد که به قولی شامل حدود 3000 ماده متفاوت است که حدود 1200 ماده آن در کشور کاربرد داشته و برای بیش از 400 ماده این زنجیره به شرط تأمین فناوری می‌توان بازار صادراتی یافت. مجموع بازار زنجیره ارزش صنعت پتروشمی در جهان به‌ طور سالانه بالغ بر 1850 میلیارد دلار می‌باشد. که برآورد مربوط به فناوری‌های ان نیز در حدود 400 میلیارد دلار می‌گردد که در قالب فروش لیسانس، دستگاه‌ها و تجهیزات و خدمات مرتبط با آن بوده و آخرین امار مربوط به آن در سال 2010 گزارش شده است.

ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی که در ابتدای برنامه سوم توسعه معادل 14.2 میلیون تن بوده است، با سرمایه ­ گذاری و توسعه تولید به 43 میلیون تن در سال 87 رسیده که نشان از 2 برابر شدن ظرفیت اسمی تولید طی 9 سال گذشته است. با بهره ­ برداری از طرح­‌های در دست اجرا و پیش­بینی شده برنامه ­های چهارم و پنجم توسعه، ظرفیت اسمی تولیدات صنعت پتروشیمی کشور تا پایان سال 1393 به حدود 99 میلیون تن یعنی بیش از 2 برابر سال 87 خواهد رسید.

با نگاهی اجمالی به طرح ­های دردست اجرا، پیش ­بینی شده و آتی شرکت ملی صنایع پتروشیمی به‌ منظور دستیابی به افزایش ظرفیت اسمی تا مرز 100 میلیون تن در پایان برنامه پنجم توسعه مشخص است که اکثر افزایش ظرفیت و به‌ عبارت بهتر تمام افزایش ظرفیت اسمی تولید بر روی محصولات پایه و اصلی پتروشیمی از جمله:

  • اتیلن و پروپیلن
  • متانول
  • اوره و آمونیاک
  • آروماتیک ها
  • و مشتقات اولی ه­ای همچون پلی الفین ­ها، انواع پلیمرها و مواد واسطه

معطوف گشته است. باید در نظر داشت سودآوری محصولات پتروشیمی با توجه به قیمت خوراک ورودی واحدهای پتروشیمی که ارتباط مستقیم با قیمت نفت و گاز دارد، وضعیت بازار از لحاظ عرضه و تقاضا و همچنین وجود مازاد تولید در برخی از محصولات پتروشیمی در سطح جهانی و درنتیجه اشباع بازار، در دوره ­های زمانی مختلف متفاوت است، بنابراین مجموعه صنعت پتروشیمی زمانی می­ تواند از سودآوری و ارزش‌افزوده­‌ی مناسب برخوردار باشد که سبد تولیدات خویش را متنوع، هم‌راستا و هم جهت نیازها و پتانسیل ­های آتی بازارهای جهانی نماید.

ظرفیت‌های تولید

با بررسی وضعیت بنگاه‌ها، اندازه، ارتباطات و مالکیت آن‌ها در بخش قبل در این بخش به بررسی پراکندگی جغرافیایی، واحدهای مهم تولیدی و طرح‌های در حال اجرا پرداخته شده است. در این زنجیره در بخش بالا دست 36 واحد تولیدی فعال و .0 واحد تولیدی غیر فعال تا تاریخ 1390/6/22 وجود دارد. پراکندگی جغرافیایی صنعت1 در جدول زیر نشان داده شده است.

جدول 7 : واحدهای پتروشیمی کشور به تفکیک استان تا پایان سال 1390

نام استان تعداد واحد ظرفیت (هزار تن)
خوزستان 18 21620
بوشهر 8 14000
آذربایجان شرقی و غربی 3 900
مرکزی 1 1000
اصفهان 1 600
کرمانشاه 2 1050
خراسان رضوی 1 850
فارس 1 1730
جمع کل 36 42000

از میان کل طرح‌های در حال اجرا تعداد 29 طرح مربوط به واحدهای بالادستی و 34 طرح مربوط به واحدهای میانی صنعت پتروشیمی می‌باشد.

بزرگترین واحدهای پتروشیمی در جدول زیر آورده شده است.

جدول 8 : برخی از واحدهای تولیدی صنعت پتروشیمی کشور

ردیف نام واحد ظرفیت تولید (میلیون تن) محصولات بالادستی محصولات میان‌دستی مالکیت مجموع سرمایه‌گذاری ثابت

میلیارد دلار

اشتغال سهم از اشتغال صنعت مربوطه

(درصد)

1 پتروشیمی بندر امام خمینی 6.8 7 15 30% سهام عدالت/ 70 % هولدینگ خلیج فارس 4.5 3700 8.5
2 پتروشیمی مارون 4.5 5 2 100% سهام‌داران خصوصی 2.2 1980 4.9
3 پتروشیمی جم 3 5 5 100% سهام‌داران خصوصی 1.8 1890 4.8
4 پتروشیمی اراک 1 5 13 100% بانک ملی و سهام‌داران خصوصی 0.9 1600 4
5 پتروشیمی تبریز 0.8 4 10 30% سهام عدالت، 70% هولدینگ خلیج فارس 1.2 1700 4.6
6 پتروشیمی برزویه 3.8 4 2 100% هولدینگ خلیج فارس 1.9 1390 3.6
7 پتروشیمی پارس 4.5 3 3 100% هولدینگ خلیج فارس 1.7 1680 4.1
8 پتروشیمی زاگرس 3.3 3 - 100% سهام‌داران خصوصی 1.4
9 پتروشیمی خوزستان 0.03 - 3 30% سهام عدالت، 70% هولدینگ خلیج فارس 2.4
10 پتروشیمی شهید تندگویان 1.3 - 7 75% صنایع پتروشیمی خلیج فارس، 15% صندوق بازنشستگی نفت و 10% سهام عدالت 1.3

در جدول زیر آخرین وضعیت‌های مهم‌ترین طرح‌های در حال اجرا در زنجیره تأمین صنعت تا شهریور ماه 1391 نشان داده شده است.

جدول 9 : وضعیت طرح‌های در دست اجرا

ردیف نام طرح ظرفیت تولید

(هزار تن)

مجموع سرمایه‌گذاری ثابت

(میلیون دلار )

اشتغال پیشرفت

(تا شهریور 1391)

1 اتیلن فیروز آباد 1000 760 900 %8
2 متانول (کیمیای پارس خاورمیانه) 1650 500 790 %16
3 اوره و امونیاک گلستان 1755 739 1100 %35
4 اوره و امونیاک زنجان 1755 739 1100 %29
5 الفین دوازدهم(خلیج فارس) 5760 1656 3890 %2
6 مروارید 500 429 521 %39
7 اوره و امونیاک لردگان 1150 550 670 %20
8 اوره و امونیاک دشتستان 758 320 150 -
9 متانول سبلان 1650 500 790 %12
10 پی وی سی همدان 43 300 370 %80

جریان کالا

نحوه استفاده از تجهیزات حمل‌ونقل محصولات پتروشیمی، به خواص شیمیائی محمولات شامل وزن حجمی، درجه اشتعال، میزان خورندگی، فشار، دما و... بستگی دارد که با توجه به موارد ذکر شده شامل موارد زیر می‌باشند:

تانکرهای گاز: این گروه از تجهیزات برای حمل مایعات تحت فشار (گاز ) شامل گاز ال – پی – جی، بوتان، پروپان، پروپیلن، پنتان، c4cut و c3 مورد استفاده قرار می‌گیرد. هم اکنون 54 دستگاه از این تجهیزات در ایران وجود دارد که در مسیر‌های مختلف فعالیت می‌نمایند. تجهیزات اندازه‌گیری نصب شده بر روی این گروه از تانکرها مثل دماسنج و فشارسنج و سوپاپ‌های اطمینان میزان ایمنی تجهیزات را در شرایط مختلف آب و هوایی کنترل می‌نماید. تجهیزات اندازه‌گیری نصب شده بر روی این گروه از تانکرها در دوره‌های مختلف کالیبره شده و تحت کنترل شرکت‌های بازرسی می‌باشد.

تانکرهای ویژه حمل گاز آمونیاک: با توجه به حساسیت و خطر ناشی از حمل گاز آمونیاک و لزوم رعایت نکات ایمنی در سطح بالا، شرکت اقدام به خرید تانکرهای ویژه حمل گاز آمونیاک از کشور روسیه نموده و نمونه ساخت داخل آن نیز توسط شرکت ماشین‌‌سازی اراک ساخته شده است. رانندگانی که به‌ منظور حمل این گروه از محمولات اقدام می‌نمایند، دوره‌های آموزش حمل محمولات خطر ناک را پشت سر گذاشته‌اند.

تانکرهای چهار مواد: تانکرهای چهار مواد به‌ منظور حمل محصولات مایع پتروشیمی، نفت و گاز مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعداد تجهیزات این گروه در حال حاضر 42 دستگاه می‌باشد. عمده محمولاتی که توسط این گروه از تجهیزات حمل می‌شود عبارتند از: بنزن، پارازایلین، اورتوزایلین، تولوئن، متانول، مخلوط زایلین، بنزین، هگزانول، استایرین منومر، ونیل استات و... می‌باشد.

تانکرهای سود و اسید: این گروه از تانکرها به‌ دلیل خواص ویژه به‌ منظور حمل انواع اسید و سود مایع استفاده می‌شود.

تانکرهای استیل: حساسیت، اهمیت و ماندگاری خواص بعضی از محمولات در مسیر حمل، سبب می‌شود که این نوع تانکرها استفاده شود. به‌ طور کلی این قبیل تانکرها جهت حمل محصولاتی از جمله منواتیلن گلایکول و دی اتیلن گلایکول مورد استفاده قرار می‌گیرد.

همچنین به‌ منظور صادرات محصولات پتروشیمی نیازمند احداث اسکله‌های ویژه جهت بارگیری آن‌ها می‌باشیم.

جریان مالی

ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻳﻜـﻲ ﺍﺯ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻫﺎﻱ ﺑﺰﺭگ ﺟﻬﺎﻥ ﺑـﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﻭﺭ ﻧﻤﺎﻱ ﺁﻥ ﺣﺘﻲ ﺗﺎ ﺳـﺎﻝ 2050 ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺟﺬﺍﺑﻴـﺖ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻧﻈـﺮ ﺩﺭ ﻛﻨﺎﺭ ﻛﺸـﻮﺭﻫﺎﻳﻲ ﻣﺜـﻞ ﺍﻳﺘﺎﻟﻴـﺎ ﻭ ﻛﺮﻩ ﺟﻨﻮﺑـﻲ ﻭ ﺣﺘﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺍﺯ ﻛﺸـﻮﺭ ﻋﺮﺑﺴـﺘﺎﻥ ﺳـﻌﻮﺩﻱ ﻗﺮﺍﺭ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﮔﺮﻓـﺖ. ﺗﻮﺟﻪ ﻭﺍﻓـﺮ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﺣﺎﺋﺰ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺍﺳـﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺸـﺮﻓﺖ ﻫﺎﻱ ﺷـﮕﺮﻑ ﺩﺭ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﻣﻠﻲ، ﻣﺴﺘﻠﺰﻡ ﻧـﮕﺎﻩ ﻋﻤﻴـﻖ ﻭ ﺟﺪﻳﺪ ﺑـﻪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺍﻧﺮژﻱ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﺑﺨﺶ ﺍﻧـﺮژﻱ ﺩﺭ ﺟﺎﻳـﮕﺎﻩ ﻛﺸـﻮﺭﻣﺎﻥ ﺩﺭ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺟﻬـﺎﻥ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻧﻘـﺶ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﻫـﻢ ﺍﻛﻨﻮﻥ ﺍﻧﮋﺭﻱ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺑﺨﺶ ﭘﻴﺸـﺮﺍﻥ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﻮﻳﮋﻩ ﮔﺎﺯ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﭘﻴﺸـﺮﺍﻥ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺍﻧﺮژﻱ، ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬﺍﺭﻱ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻭ ﻣﺸـﺨﺼﻲ ﺩﺍﺭﺩ.ﺣﺎﻝ ﻛﻪ ﻣﻨﺸـﺎ ﺍﺭﺯﺁﻭﺭﻱ ﻛﺸﻮﺭ ﺭﻳﺸﻪ ﺩﺭ ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔـﺖ ﻭ ﮔﺎﺯ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺳﺮﻧﻮﺷـﺖ ﺍﻗﺘﺼـﺎﺩ ﻛﺸـﻮﺭ ﺑﺎ ﺍﻳـﻦ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﮔﺮﻩ ﺧﻮﺭﺩﻩ ﺍﺳـﺖ، ﺳـﺆﺍﻝ ﺍﺳﺎﺳـﻲ ﺍﻳﻨﺠﺎﺳـﺖ ﻛﻪ ﺟﻬـﺶ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﻣﻄﺎﺑـﻖ ﺑﺎ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﻣﺴـﺌﻮﻻﻥ ﻛﺸـﻮﺭ ﺑﺎ ﭼـﻪ ﺭﻭﻳﻜﺮﺩﻫـﺎﻱ ﺟﺪﻳﺪﻱ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﭘﺬﻳـﺮ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺑـﻮﺩ؟

ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ ﺣـﺪﻭﺩ 150 ﻣﻴﻠﻴـﺎﺭﺩ ﺩﻻﺭ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬﺍﺭﻱ ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﺍﻧﺮژﻱ ﻃﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑﺎﻧﻜـﻲ ﻭ ﻣﺎﻟـﻲ ﭘﻮﻳﺎ ﻳﺎ ﻣﻬﻨﺪﺳـﻲ ﻣﺎﻟـﻲ ﻭ ﭘﻮﻟﻲ ﻣﺪﺭﻥ ﺭﺍ ﻣﻲ ﻃﻠﺒـﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺭﺍ ﻣﺪﻳﺮﻳـﺖ ﻭ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺍﻳﻦ ﺭﻭﻳﻜـﺮﺩ ﻣﺴـﺘﻠﺰﻡ ﺭﻓﻊ ﻣﻮﺍﻧـﻊ ﻗﺎﻧﻮﻧـﻲ ﻭ ﺍﺻﻼﺡ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺩﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ.ﻧﻜﺘـﻪ ﺣﺎﺋـﺰ ﺍﻫﻤﻴـﺖ ﺩﻳﮕـﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﺑﺮﺧـﻲ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮﺍﻥ ﻣﺴـﺎﺋﻞ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺳـﻬﻮﻟﺖ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬﺍﺭﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﺩﺭ ﺑﺨـﺶ ﻧﻔﺖ ﻭ ﮔﺎﺯ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ ﻗﻄﺐ ﺑﻨﺪﻱ ﻫﺎﻱ ﺟﺪﻳﺪ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺸﺎﺭﻛﺖ ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻـﻲ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺩﺍﻧﻨـﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺍﻧﺘﺸـﺎﺭ ﺍﻭﺭﺍﻕ ﻣﺸـﺎﺭﻛﺖ ﺩﺍﺧﻠـﻲ ﻭ ﺧﺎﺭﺟـﻲ ﺑـﺎ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫﺎﻱ ﺍﺳـﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠـﻲ، ﺍﻧﺘﺨـﺎﺏ ﺭﻭﺵ ﻫـﺎﻱ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ ﺍﻧﻀﺒﺎﻁ ﻣﺎﻟﻲ ﺩﺭ ﺷـﺮﻛﺖ ﻫﺎﻱ ﺯﻳـﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻧﻔﺖ ﺩﺭ ﻫﻤـﻜﺎﺭﻱ ﺑـﺎ ﻛﻤﭙﺎﻧﻲ ﻫﺎﻱ ﺑـﺰﺭگ ﺟﻬـﺎﻥ ﺍﺯ ﺗﺎﺯﻩ ﺗﺮﻳﻦ ﺭﻭﺵ ﻫﺎﻳﻲ ﺍﺳـﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﺯ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﻄﺮﺡ ﺑﺎﺷـﺪ.

ﺑـﺮﺍﻱ ﺗﺄﻣﻴـﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ ﻣـﻮﺭﺩ ﻧﻴﺎﺯ ﻃﺮﺡ ﻫـﺎ، ﺭﻭﺵ ﻫـﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﭘﻴﺶ ﻓـﺮﻭﺵ ﻣﺤﺼـﻮﻻﺕ، ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻫـﺎﻱ ﻧﺎﺷـﻲ ﺍﺯ ﺻـﺎﺩﺭﺍﺕ ﻣﻴﻌﺎﻧـﺎﺕ ﮔﺎﺯﻱ، ﭘﻮﺷـﺶ ﺍﻋﺘﺒـﺎﺭﻱ ﻣﺆﺳﺴـﻪ ﻫﺎﻱ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠـﻲ ﺻـﺎﺩﺭ ﻛﻨﻨـﺪﻩ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ، ﺍﻧﺘﺸـﺎﺭ ﺍﻭﺭﺍﻕ ﻣﺸـﺎﺭﻛﺖ ﻭ ﻗﺮﺿـﻪ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠـﻲ، ﭘﺬﻳﺮﻩ ﻧﻮﻳﺴﻲ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﺍﺭﻫﺎﻱ ﺍﻭﻟﻴﻪ ﻭ ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﻭ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻣﺎﻟﻲ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎﺯﮔﺮﺩﺍﻧﺪﻥ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﻫﺎﻱ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻭﺍﮔﺬﺍﺭﻱ ﻫـﺎ ﻭﺟـﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. میزان سرمایه‌گذاری در سال‌های مختلف به شرح زیر می‌باشد.

جدول 10 : میزان سرمایه‌گذاری انجام شده، 89-1385

سال 85 سال 86 سال 87 سال 88 سال 89 متوسط نرخ رشد (درصد)
سرمایه ثابت، میلیارد دلار 23 25 27 30 32 18
سرمایه در گردش، میلیارد دلار 4.4 4.8 5.2 5.7 5.9 23
درصد نسبت به سال قبل 3 8 7.4 10 6.25 65

نرخ بازگشت سرمایه صنعت پتروشیمی بسته به واحدهای مختلف از 14 تا 27 درصد تغییر می‌کند و از جمله سرمایه‌گذاری‌های قابل اطمینان و سودآور به‌ شمار می‌رود.

فناوری

براساس اطلاعات موجود و بدون درنظر گرفتن ظرفیت اسمی طرح­‌های واقع در مسیر خط اتیلن شرق و برخی طرح­‌های پراکنده در سراسر کشور، میزان کل محصولات تولیدی صنعت پتروشیمی با احتساب مجتمع­‌ها و طرح­‌های آتی کشور 85423 هزار تن است که از این میزان 42952 هزارتن به مجتمع­‌های تولیدی 42471 هزار تن به طرح­های آتی کشور اختصاص دارد. در جدول 10 مندرج در پیوست، میزان ظرفیت مجتمع­های تولیدی و طرح­های آتی صنعت پتروشیمی کشور براساس ظرفیت اسمی واحدها و صاحبان لیسانس ذکر شده است. البته باید در نظر داشت طبق آخرین برنامه‌ریزی صورت پذیرفته در سال 1394 ظرفیت تولید صنعت پتروشیمی به 100 میلیون تن خواهد رسید. همان­طور که مشخص است، اکثر فناوری­‌های مورد استفاده در صنعت پتروشیمی، دارای منشاء آمریکایی و اروپایی می­ باشند.

میزان تولید کنونی محصولات پتروشیمی در مجتمع­‌های تولیدی کشور در حدود 42952 هزار تن است که از این میزان 15033 هزار تن تحت لیسانس کشور آلمان می­ باشد. کشور آلمان در واقع با سهم 35 درصدی در تولید محصولات پتروشیمی مجتمع­‌های تولیدی کشور بیشترین سهم را در این حوزه دارد. پس از آلمان، انگلیس با 18 درصد، فرانسه با 12 درصد و هلند با 11 درصد در رتبه ­های بعدی قرار دارند.

نمودار 4 : میزان وابستگی واحدهای پتروشیمی کشور به فناوری خارجی

میزان ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی در طرح­های آتی کشور در حدود 42471 هزار تن است که از این میزان 6370 هزار تن تحت لیسانس کشور آلمان است. کشور آلمان در واقع با سهم 15 درصدی در تولید محصولات پتروشیمی طرح ­های آتی کشور بیشترین سهم را در این حوزه دارد. پس از آلمان، هلند با 9 درصد و سوییس با 9 درصد در رتبه بعدی قرار دارد. در این حوزه 44 درصد از طرح ­های آتی تولید محصولات پتروشیمی در مرحله انتخاب لیسانسور هستند.

نمودار 5 : میزان وابستگی واحدهای آتی پتروشیمی کشور به فناوری خارجی


در مجموع ظرفیت­‌های کنونی و آتی تولید محصولات پتروشیمی در مجتمع­‌ها، کشور آلمان با سهم 25 درصدی بیشترین سهم را در این حوزه دارد. پس از آلمان، انگلیس و هلند هر­کدام با 10 درصد و فرانسه با 9 درصد در رده ­های بعدی قرار دارند.

نمودار 6 : میزان وابستگی واحدهای فعلی و آتی پتروشیمی کشور به فناوری خارجی


با توجه به بررسی­‌های انجام شده در این بخش مشخص است که حوزه فناوری در صنعت پتروشیمی به‌ طور کامل به کشورهای خارجی وابسته است. در این بخش میزان وابستگی به کشورهایی چون آلمان، انگلیس، هلند و فرانسه بیشتر از سایر کشورها می­ باشد. به‌ طوری­که بیش از نیمی از محصولات تولیدی کشور تا سال 1393 به این 4 کشور وابسته است البته این آمار به جز طرح­‌هایی هستند که در حال انتخاب لیسانسور می­ باشند که قاعدتاً با توجه به پیشرو بودن این کشورها در این حوزه، فناوری مابقی تولیدات این صنعت در سال­های آتی نیز که در حدود 22 درصد است توسط همین کشورها تأمین خواهد شد. لذا برنامه ­ریزی جهت وارد شدن کشور در این حوزه امری لازم و ضروری است که متأسفانه از شروع احداث واحدهای پتروشیمی در کشور، این امر نادیده گرفته شده است. در حوزه واحدهای در حال احداث فناوری‌های اخذ شده از کشور دانمارک برای متانول، هلند و عربستان (Sab Tech) و برخی فناوری‌های چینی در حوزه تأمین سودمندی2 می‌باشد.

وضعیت خدمات فناوری به زنجیره: در این بخش تعداد و عملکرد واحدهای تحقیق و توسعه، مراکز رشد، پارک علم و فناوری، دانشگاه‌ها، مراکز پایش فناوری، مراکز انتقال فناوری، و خدمات مهندسی، مرتبط با زنجیره مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین باید توجه داشت در حوزه پایین دست که عمدتاً وابسته به دستگاه‌ها و ماشین‌آلات می‌باشد، کشورهای آلمان و ایتالیا و در مرحله بعد چین و تایون از عمده تأمین‌کنندگان فناوری و دانش فنی می‌باشند.

جایگاه فناوری‌های نوین: جایگاه صنایع با فناوری بالا در این زنجیره و نقش نانو فناوری در ارتقای مواد اولیه و محصولات این زنجیره در این قسمت بیان می‌شود. باید توجه داشت فناوری نانو در بخش افزودنی‌های مورد مصرف در مواد پتروشیمیایی، مواد نهایی بر پایه پلیمر‌ها (کامپاندها) و همچنین انواع کاتالیست‌های فرایند تولید این مواد دارای کاربرد می‌باشد. این دسته از افزودنی‌ها و کاتالیست‌ها به‌ طور روزافزونی در صنعت پتروشیمی به کارگرفته شده و ضمن نشان دادن ضربب تبدیل بالا‌تر از ضایعات محصول نیز به نحو قابل توجهی می‌کاهند. از سوی دیگر فناوری غشاء‌های بر پایه فناوری نانو نیز در مراحل مختلف تسویه پساب‌های صنعتی به‌ طور روز افزونی در صنعت پتروشیمی کاربرد می‌یابد.

بر اساس برنامه ریز‌های صورت پذیرفته برای توسعه صنعت پتروشیمی تا افق 1404 و تا سال 1393 فناوری‌های زیر مورد نیاز است که برنامه‌ریزی برای توسعه و تجاری‌‌سازی بومی برخی از آن‌ها در دست جریان می‌باشد.

  1. متانول، اوره
  2. آمونیاک
  3. الفین
  4. DME
  5. P.D.H
  6. MEG
  7. GTL
  8. ایزوسیانت ها
  9. پلی اتیلن ها
  10. پلی پروپیلن
  11. پلی استایرن
  12. آروماتیک ها
  13. T.P.O ها
  14. پلیمرهای هوشمند
  • دستگاه‌ها و تجهیزات دوار
  • کاتالیست‌های همگن و ناهمگن
  • افزودنی‌های پلیمری
  • مخازن و راکتورهای تحت فشار
  • مبدل‌های ترکیبی
  • راکتورهای Electro polishing
  • انواع لوله ها
  • انواع پمپ ها

و بسیاری از دانش فنی‌ها و فناوری‌ها که باید بر اساس درخت فناوری زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی مورد بررسی و برنامه‌ریزی قرار گیرند.


منابع انسانی

کمتر از 4 درصد از سهم متوسط قیمت‌تمام‌شده محصولات این زنجیره مربوطه به منابع انسانی می‌باشد. در این بخش به بررسی وضعیت منابع انسانی و ارزیابی بهره‌وری آن‌ها پرداخته می‌شود.

جدول 11 : مهارت‌های نیروی انسانی صنعت پتروشیمی در بخش بالا دست، 1389

تعداد تعداد کل مدرک لیسانس و بالاتر تولیدی غیر تولیدی
کارگر ساده کارگر ماهر تکنسین مهندس جمع تولیدی
19100 11% 3611 3980 3300 2789 13680 5420
درصد از کل زنجیره صنعت پتروشیمی 8 - - - - - - -
درصد از کل صنعت 2.5 - - - - - - -

در ادامه روند تغییرات در اشتغال صنعت پتروشیمی کشور طی سال‌های اخیر نشان داده شده است.

جدول 12 : روند تغییرات اشتغال در صنعت در 5 سال اخیر

اشتغال 1385 1386 1387 1388 1389 متوسط نرخ رشد
14580 15740 16547 17250 19100 904
تغییرات نسبت به سال قبل 3% 8% 5% 2/4% 10% 6%
اشتغال کل زنجیره ارزش‌افزوده پتروشیمی 157000 163850 171050 189006 215000 11600
نسبت اشتغال این رشته به اشتغال کل صنعت 8% 1.8% 4.8% 7.8% 9.4% 0.28

انرژی

صنعت پتروشیمی از جمله صنایع انرژی بر می‌باشد که همواره جهت تولید محصولات خود، بخشی از خوراک دریافتی را به عنوان سوخت مصرف می‌کند. در جدول زیر میزان مصرف انرژی در سال 1389 نشان داده شده است.

جدول 13 : مصرف انرژی صنعت در سال 89

انرژی میزان مصرف میزان مصرف کل صنعت درصد از مصرف کل صنعت (مقداری) متوسط مصرف بر هزار تن
مصرف برق (هزار کیلو وات ساعت) 1200
مصرف گاز طبیعی (میلیون متر مکعب در روز) 42
مصرف گازوئیل(هزار لیتر)
مصرف گاز مایع(هزار کیلوگرم) 425
مصرف نفت سیاه و نفت کوره (هزار لیتر) 587
بنزین(هزار لیتر) 70000
مصرف نفت سفید(هزار لیتر)
جمع کل

تحلیل مصرف انرژی:

شدت مصرف انرژی در صنعت پتروشیمی به‌ طور متوسط 20% بیشتر از شدت مصرف انرژی صنایع پتروشیمی جهان بوده و نسبت به متوسط شدت مصرف انرژی صنعت در جهان نیز حدود 23 درصد بیشتر است و باید در این رابطه برنامه‌ریزی دقیق انجام شده و فعالیت‌های جدی برای کاهش مصرف انرژی در این صنعت که به تبع آن کاهش هزینه تمام شده و افزایش قدرت رقابت جهانی را به دنبال داشته است.

در ارتباط با میزان مصرف انرژی و فراورده ­های نفتی در زیر بخش­های مختلف صنعت پتروشیمی، لازم است به این نکته توجه شود که شرکت ملی صنایع پتروشیمی به‌ منظور تولید محصولات مختلف براساس طراحی واحدهای موجود اقدام به دریافت خوراک از شرکت ملی پالایش و پخش و شرکت ملی گاز و جهت مصرف سرویس­‌های جانبی شامل برق، بخار، آب خالص، هوای ابزاردقیق و ... در مجتمع­های تولیدی، اقدام به دریافت گازطبیعی به عنوان سوخت از شرکت ملی گاز می­نماید که در واحدهای تولیدکننده برق و بخار متعلق به خود تولید و مصرف می­کند. مصرف حامل ­های هیدروکربوری صنایع پتروشیمی به تفکیک خوراک و سوخت در سال 1387 در جدول زیر مشاهده می­ شود.

جدول 14 : مصرف حامل­‌های هیدروکربوری صنایع پتروشیمی به تفکیک خوراک و سوخت، 87-1386(واحد: میلیون بشکه معادل نفت خام)

نوع سوخت / خوراک 1386 1387 درصد تغییرات سال 87 به 86
سوخت سوخت مایع 0.62 0.59 3.46-
سوخت گاز 45.24 40.52 10.43-
جمع 45.3 40.58 10.42-
خوراک خوراک فراورده ­های نفتی 15.22 15.8 1.74
خوراک گاز 42.26 60.55 43.28
خوراک مایعات و میعانات گازی 40.78 47.17 15.68
جمع 98.26 123.2 25.39
جمع کل 143.56 163.78 14.09

در سال 1388 همگام با سال «اصلاح الگوی مصرف» و تأکید بر کاهش مصرف انرژی، شرکت ملی صنایع پتروشیمی راهکارهایی اجرایی و کوتاه مدت (21 محور) را تا پایان سال 1388 و راهکارهای اجرایی بلندمدت (15 محور) تا پایان سال 1390 را تصویب و به صورت ابلاغیه­‌ای به مدیران و رؤسای سادی و کلیه مدیران عامل شرکت ­های تولیدی و خدماتی ابلاغ نمود.

به‌ منظور کمی­ کردن محورهای ابلاغ شده اقدام به تدوین و تعریف شاخص­‌های اندازه­ گیری برای محورهای کوتاه­ مدت (21 محور) گردید، تا با توجه به اندازه­ گیری شاخص ­ها و تعیین وضع موجود، برنامه عملیاتی رسیدن به وضع مطلوب (هدف) تا پایان سال 1388 توسط هریک از شرکت­‌ها و در موضوع­‌های مختلف طراحی و اجرا گردد.

در نمودار زیر سهم انواع حامل‌ها در تأمین خوراک صنایع پتروشیمی ملاحظه می‌شود:

نمودار 7 : سبد خوراک صنایع پتروشیمی کشور، 1388

تجارت خارجی

با در نظرگرفتن سیرصعودی قیمت نفت و گازطبیعی در بازارهای جهانی و نادیده گرفتن نوسانات کاهشی و شکسته شدن رکورد قیمتی اواسط سال 2008، متوسط قیمت نفت در سال 2008 میلادی بیشتر از 100 دلار بوده است. این رشد قیمت نفت، بسیاری از صنایع را تحت تأثیر قرار می‌دهد، در حالی که صنعت پتروشیمی را بسیار بیشتر از دیگر صنایع متأثر و دچار آسیب می‌کند، زیرا صنایع دیگر به نفت به عنوان یک منبع انرژی نگاه می‌کنند و از این حیث می‌توانند آن را با منابع دیگر جایگزین کند، درحالی که برای صنعت پتروشیمی نفت ماده اولیه تولید است که در بسیاری از کشورها و مناطق از جمله اروپا و آمریکای شمالی نه تنها قابل جایگزین شدن با گاز طبیعی نیست، بلکه بدون آن این صنعت امکان ادامه حیات و کار را ندارد. درنتیجه هرگونه افزایش بها در قیمت نفت و به تبع آن قیمت نفتا به عنوان خوراک اولیه واحدهای پتروشیمی، سبب افزایش هزینه‌های تولید محصولات پتروشیمی در این مناطق می­ شود که از سودآوری محصولات و اقتصادی بودن فعالیت این واحدها می­ کاهد. اختلاف قیمت فاحش در خوراک اولیه واحدهای پتروشیمی میان گاز طبیعی و نفتا، تغییرات و نوسانات قیمت نفت خام که قیمت محصولات و فراورده‌های پتروشیمی ارتباطی تنگاتنگ و مستقیم متأثر از آن دارد، سبب ترسیم یک سناریو و نقشه‌ی راه جهانی برای توسعه آینده‌ی صنعت پتروشیمی‌شده است. توسعه شتابان صنعت پتروشیمی در منطقه خاورمیانه به اجرای این نقشه راه صنعت پتروشیمی نسبت داده می‌­شود. شکل زیر نقشه راه ترسیم شده برای توسعه آتی این صنعت را نشان می‌دهد.

نمودار 8 : نقشه راه ترسیم شده برای توسعه آتی صنعت پتروشیمی

در این سناریو تولید محصولات پتروشیمی به‌ خصوص محصولات پایه و اصلی پتروشیمی که اولین محصولات تولیدی حلقه و زنجیره ارزشی محصولات پتروشیمی می‌باشند، در منطقه‌ی خاورمیانه (ME) و در کشورهایی همچون عربستان سعودی و به‌ خصوص کشورهای بهره­ مند از خوراک گازی (مانند قطر، منطقه شمال آفریقا (NA)، و همچنین روسیه و کشورهای مستقل مشترک المنافع (CIS)) متمرکز شده است. مزیت نسبی خوراک گازی و دسترسی به ذخایر عظیم نفتی به‌ منظور کاهش هزینه‌های تولید جهانی این بخش از محصولات پتروشیمی، سبب اتخاذ این تدبیر شده است.

در عین حال تکمیل حلقه انتهایی و زنجیره محصولات پتروشیمی و تولید محصولات نهایی و پایین دستی، به عهده کشورهای تقاضا محوری همچون چین و هند گذاشته شده است. نیروی کار ارزان و شرایط و امکانات مساعد تولید، در این کشورها نیز از جمله دیگر دلایل این امر است. در نهایت صدور محصولات نهایی از کشورهای چین و هند به کشورهای اروپا و شمال آمریکا جهت پاسخگویی به نیاز بازار این بخش از جهان ترسیم شده است، در مقابل کشورهای صنعتی و صاحبان دانش فنی ولیسانس واحدهای پتروشیمی با حذف خویش از صحنه تولید محصولات پتروشیمی، به صادرات تکنولوژی، خدمات فنی و مهندسی، تجهیزات و قطعات مورد نیاز واحدهای پتروشیمی مبادرت خواهند ورزید که ارزش‌افزوده بهتر، بهای بیشتر و سود مطمئن‌تری نسبت به تولید محصولات پتروشیمی دارد. دراین سناریو، کشورهای توسعه‌یافته (مانند ژاپن و کره جنوبی) در نقش کمک دهنده خدمات اجرای پروژه­‌ها و طرح‌های احداث واحدهای پتروشیمی به کشورهای خاورمیانه، شمال آفریقا (MENA) و کشور روسیه و کشورهای مستقل مشترک المنافع (CIS) ظاهر خواهند شد.

بنابراین همان­ طور که ملاحظه می‌شود دهه آینده، دهه توسعه صنعت پتروشیمی در منطقه خاورمیانه خواهد بود که برای سال­‌ها این وضعیت ادامه خواهد داشت. مزیت بی­ نظیر این منطقه در کاهش بهای تمام شده تولید و تمایل دولت­‌های حاکم برای ایجاد تنوع در اقتصادهای مبتنی بر نفت، ظن اجرای نقشه راه ترسیم شده را تقویت کرده است. هم اکنون با گذشت 20 سال از آغاز سرمایه‌گذاری­‌های صورت گرفته در منطقه خاورمیانه، 10 درصد از تولید اتیلن جهان در این منطقه تمرکز یافته است. اگرچه وابستگی به خاورمیانه برای اروپا و ایالات متحده آمریکا در کوتاه مدت یک تهدید قلمداد می‌شود، اما در دراز مدت، سودآوری و وابستگی تکنولوژیک این منطقه به آمریکا و اروپای غربی به نفع آن­ها خواهد بود. به علاوه خاورمیانه می­تواند مکان مناسبی برای سرمایه‌گذاری­‌های مطمئن و سودآور آتی و بازار تضمین شده ­ای برای ارسال فناوری و دانش فنی ساخت تجهیزات و قطعات صنایع پتروشیمی برای آن­‌ها باشد.

مطابق با همین سناریو هم اینک در منطقه خاورمیانه سرمایه‌گذاری­‌های زیادی در صنعت پتروشیمی صورت گرفته است. آمارها نشان می­دهد افزایش سرمایه‌گذاری­‌ها در این منطقه سبب رشد 30 درصدی این صنعت در فاصله سال­‌های 2002 تا 2007 میلادی شده است. همچنین پیش‌بینی می­ شود تداوم روند کنونی سرمایه‌گذاری تا سال 2011 میلادی علی‌رغم بحران اقتصادی حاکم برجهان، سبب تمرکز بیش از 40 درصد ظرفیت پتروشیمی جهان در خاورمیانه خواهد شد. در صورت تحقق این پیش‌بینی خاورمیانه به قطبی قدرتمند در صنعت پتروشیمی مبدل می‌شود که اقتصاد جهان را از جنبه‌ای دیگر به خود وابسته خواهد کرد و هر تحول کوچکی در این منطقه، سبب تغییرات بزرگ در اقتصاد و قیمت‌های جهانی خواهد شد.

صنعت پتروشیمی کشور به لحاظ ایجاد بستر توسعه و نقش آن در تأمین مواد اولیه صنایع دیگر از اهمیت زیادی برخوردار است. در قوانین کشور از جمله قانون برنامه چهارم توسعه و سند چشم‌انداز 20 ساله کشور، نیز این نکته مورد توجه قرار گرفته و بر لزوم تقویت و توسعه این صنعت و زنجیره ­های پایین­ دستی آن تأکید شده است. در همین راستا اقدامات مثبت و سرمایه ­ گذاری­های عظیمی انجام شده و طرح­‌های بسیاری به بهره ­ برداری رسیده است. بهره­ برداری از طرح­‌های پتروشیمی و استفاده از محصولات تولیدی آن­ها در صنایع پایین­ دست و صادرات محصولات مازاد بر نیاز داخل در قطع وابستگی کشور به درآمدهای نفتی، نقش به سزایی دارد. در سال­‌های اخیر، سهم صادرات پتروشیمی در صادرات غیرنفتی کشور 32.34 درصد و در بخش صنعت به‌ طور متوسط 40.98 درصد بوده است3.

نکته حائز اهمیت اینکه، تولید محصولات با ارزش، کارآفرینی و ایجاد شغل­‌های پایدار و در نهایت کسب حداکثر ارزش‌افزوده از مواد خام پتروشیمی در گرو توسعه همه جانبه صنعت پتروشیمی و تعامل صنایع بالادستی، میان­ دستی، نهایی و جانبی پتروشیمی است. در صورت ایجاد زیرساخت ­ها و سرمایه ­ گذاری ­های لازم برای تعامل بخش ­های مختلف صنعت پتروشیمی کشور می­ توان شاهد دستاوردهای قابل ملاحظه ­تری از این صنعت بود.

با توجه به اینکه یکی از مهم‌ترین رویکردهای مورد توجه در صنعت پتروشیمی، کسب سهم بیشتر از بازارهای جهانی می‌باشد لذا همواره صادرات یکی از محوری‌ترین برنامه‌های شرکت ملی صنایع پتروشیمی می‌باشد.

جدول 15 : وضعیت صادرات مجتمع­‌های پتروشیمی کشور، 1388

واحد عملکرد سال 1388
صادرات مقدار صادرات هزارتن 14038.5
ارزش صادرات میلیون دلار 9146.6

سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی جهان و خاورمیانه:

همچنانکه اقتصاد کشورها به‌ طور فزآینده­ای در حال جهانی شدن است، تطبیق و سازگار نمودن آن با جامعه، صنعت و شرکت­های ما یک ضرورت می­ باشد. فروش فراورده­‌های پتروشیمیایی و شیمیایی همواره به صورت یک زنجیره در تجارت جهانی مطرح بوده ­اند، هرگاه در یک یا چند جزء این زنجیره تغییری ایجاد شود، اثر آن در سایر اجزاء کاملاً محسوس می­باشد و در مواقعی موجب تحول فراوان می­گردد. پس از رکود اقتصادی کشورهای آسیایی که در نیمه دوم سال­‌های دهه نود میلادی شروع گردید، توسعه اقتصادی این کشورها را بعد از آن شاهد بودیم که با افزایش قیمت مواد خام همراه بوده است.

اتفاقات و حوادث گذشته، تغییر در عرضه و تقاضای فراورده ­های پتروشیمی را موجب گردید. شگرف­ترین اثر، کاهش سود حاصل از فروش فراورده­‌های پتروشیمی در جهان را در پی داشت. که این روند بدلیل قیمت بالای مواد خام، در حال حاضر همچنان ادامه دارد. ولی کاهش سود حاصل از فروش محصولات پتروشیمی و نرخ رشد اقتصادی پایین در کشورهای آسیایی و خاورمیانه علی‌رغم وفور مواد اولیه ارزان در کشورهای خاورمیانه بدلیل ساختار اقتصادی ضعیف این کشورها بوده است.

بررسی ­های انجام شده، شواهد و قراین موجود نشان می­دهد که شرکت­های بزرگ دنیا در جستجوی موقعیت و مناطقی هستند که با هزینه ­های سرمایه ­گذاری اولیه کمتر، سود مطمئن و بلندمدت داشته باشند. برای صنعت پتروشیمی، منطقه خاورمیانه به دلایلی که در ادامه به آن‌ها پرداخته خواهد شد، مناسب­ترین مکان بمنظور انجام سرمایه­ گذاری­‌های جدید است.

منطقه خاورمیانه یک منطقه استراتژیک برای تولید فراورده­‌های پتروشیمی می­باشد. از یک طرف به بازارهای روبه رشد مصرف آسیای مرکزی و جنوبی و اقیانوسیه و آفریقا نزدیک است و از سوی دیگر به بازارهای پرمصرف اروپای غربی و بازار اروپای شرقی دسترسی دارد و همچنین می­ بایست جوابگوی توسعه اقتصادی داخلی خود باشد. بنابراین با این همه مزایا، منطقه خلیج فارس موقعیت ممتازی را در تولید و سهم فروش جهانی خواهد داشت.

در سال 1984 کشورهای ایالات متحده آمریکا، اروپا و ژاپن بیش 75 درصد از ظرفیت جهانی متانول و اتیلن را در اختیار داشتند و تنها کمتر از 10 درصد محصولات مزبور در کشورهای حوزه خلیج فارس تولید می­ شد. بین سال­های 1984 تا 2004 یعنی ظرف 20 سال با ایجاد واحدهای جدید در مناطق در حال توسعه، به ظرفیت­های جدید اتیلن در جهان و 80 درصد به ظرفیت جدید جهانی متانول اضافه شد. پیش­ بینی می­ شود با راه اندازی واحدهای کوچک و بزرگ به ظرفیت اسمی 12 میلیون در آسیا، شاهد 42 میلیون تن انواع پلی­ اتیلن ­ها تا سال 2015 خواهیم بود. از آنجایی که در آسیا و منطقه خاورمیانه از جمله کشورهای پیشرو در زمینه صنعت پتروشیمی، ایران و عربستان سعودی می­باشند، انتظار می­رود بیشترین ظرفیت ­های ایجادی در حوزه پتروشیمی نیز مربوط به این دو کشور باشد. قابل ذکر است که از جمله دلایل این توسعه علاوه بر پیشرو بودن، دسترسی به خوراک و نزدیکی به بازارهای پرمصرفی از قبیل چین و هند می­ باشد. در جدول زیر سهم یران از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی از میزان آن در خاورمیانه و جهان بیان شده است.

جدول 16 : ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی از میزان آن در خاورمیانه و جهان، 89-1384

1384 1385 1386 1387 1388 1389
ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی ایران (میلیون تن) 20.4 29.2 38 43.7 48 51
درصد سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی خاورمیانه 16.2 18.5 24.6 25.3 25.85 27
درصد سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی جهان 1.08 1.31 1.51 2.14 2.4 2.5

همان­طور که ملاحظه می­ شود، سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات عمده پتروشیمی خاورمیانه در سال 1388 به 25.8 درصد رسیده است. با نصب و راه ­اندازی ظرفیت اسمی معادل 48 میلیون تن از انواع محصولات پتروشیمی در سال 1388، ارزش‌افزوده­ای نزدیک به 19،799 میلیارد ریال نصیب صنعت پتروشیمی کشور شده است که پیش ­بینی می­شود با افزایش ظرفیت محصولات پتروشیمی تا 100 میلیون تن تا پایان برنامه پنجم توسعه، این رقم به 92،382 میلیارد ریال افزایش یابد4.

به این ترتیب تا پایان سال 1388، سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات عمده پتروشیمی خاورمیانه و جهان به ترتیب 25.8 درصد و 2.4 درصد بوده است؛ این ارقام در سال 1387 که ظرفیت نصب شده تولید محصولات بیش از 43 میلیون تن بوده در سطح جهان 2.1 درصد و در سطح خاورمیانه 25.3 درصد برآورد شده است.

با نگاهی به جدول مشخص می‌شود که در سال 1389 با رشد صنعت پتروشیمی ایران، سهم کشور از ظرفیت تولید در منطقه به 27 و در جهان به 2.5 دردصد افزایش یافته است.

میزان صادرات محصولات پتروشیمی کشورهای عمده از لحاظ ارزش به صورت زیر می‌باشد:

نمودار 9 : میزان صادرات محصولات پتروشیمی برخی کشورها، (واحد: هزار دلار)


میزان واردات محصولات پتروشیمی کشورهای عمده از لحاظ ارزش به صورت زیر می‌باشد:

نمودار 10 : میزان واردات محصولات پتروشیمی کشورهای دنیا، (واحد: هزار دلار)

بنگاه‌ها

صنعت پتروشیمی به عنوان یکی از صنایع پیشرو در سال‌های اخیر، توانسته است سهم بالایی از حجم صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص دهد. علاوه بر این با توجه به مزیت‌هایی از قبیل در دسترس بودن خوراک و همچنین میزان آب مورد نیاز، توانسته است بخش قابل توجهی از اهداف تعیین شده را محقق نماید. در جدول زیر مهم‌ترین شاخص‌های این صنعت نشان داده شده است.

جدول 17 : مهم‌ترین شاخص‌های صنعت پتروشیمی


واحد سنجش سال1385 سال1386 سال1387 سال1388 سال1389 متوسط نرخ رشد (درصد)
میزان تولید میلیون تن 21 25 30.4 34 40.2 0.38
سرمایه‌گذاری میلیارد دلار 19 29.1 32.5 38 46.7 0.49
نسبت تولید به سرمایه‌گذاری تن/میلیارد دلار 1.1 0.85 0.93 0.895 0.861
اشتغال نفر 14580 15740 16547 17250 19100 26
نسبت تولید به اشتغال تن/نفر 1440 1588 1837 1971 2105 29.4
ارزش‌افزوده زنجیره میلیون دلار 1512.2 1726.2 2170.5 2501 3317.6 0.43
ارزش‌افزوده کل صنعت میلیون دلار 3979.2 4110 4229.6 4718.9 5529.3 0.27
نسبت ارزش‌افزوده زنجیره به کل صنعت 0.38 0.42 0.49 0.53 0.6 0.31
نسبت ارزش کل صادرات زنجیره به واردات کل کشور 0.1 0.11 0.124 0.129 0.1445 0.28


21 درصد سهم تولیدات این زنجیره مربوطه به بنگاه‌های تولیدی بزرگ و 79 درصد مربوط به واحدهای متوسط و کوچک می‌باشند. در ادامه در این بخش به بررسی وضعیت بنگاه‌های تولیدی در زنجیره تأمین و روابط بین آن‌ها پرداخته شده است.

جدول 18 : اندازه بنگاه‌های زنجیره تولید محصولات پتروشیمی

ردیف اندازه* تعداد واحد مالکیت سهم از ظرفیت تولید (درصد) سهم از اشتغال(درصد) سهم از بازار(درصد)
دولتی خصوصی عمومی
1 کوچک 4300 23 4100 277 38 61 45
2 متوسط 547 27 435 85 32 28 32
3 بزرگ 36 12 11 13 30 11 23

*بنگاه‌های بالای 100 نفر شاغل بزرگ، بنگاهای با 50 تا 100 نفر متوسط و بنگاه‌های با کمتر از 50 نفر شاغل کوچک محسوب می‌شوند.

شرکت ملی صنایع پتروشیمی در راستای اجرای سیاست­‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، برنامه و نحوه واگذاری شرکت­‌های تابعه خود را در قالب واگذاری برخی از شرکت­‌ها و کلیه طرح­‌های پتروشیمی به صورت مزایده، بورس و واگذاری سهام تعدادی از شرکت­‌های تابعه به صورت هلدینگ مشخص نموده است. تاکنون، شرکت ملی صنایع پتروشیمی درصد زیادی از سهام شرکت­‌های خود را به موجب قانون به سازمان ­های عمومی چون، تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی و ... بابت بدهی دولت، انتقال داده است.

جدول 19 : مالکیت واحدهای پتروشیمی کشور

عنوان شاخص تحلیل تغییرات در سال‌های اخیر
درصد مالکیت دولتی 39 تا پایان سال تقریبا به صفر خواهد رسید.
درصد مالکیت خصوصی 24 طی چند سال اخیر رشد شتابانی داشته است و طی دو سال اینده به حدود 60 دردصد بالغ خواهد شد.
درصد مالکیت عمومی (نهادهای غیردولتینظیر شستا و تعاونی‌ها) 37 طی چند سال اخیر عمده خصوصی سازی‌ها را متوجه خود کرده است که به تدریج با رقابتی شدن صنعت پتروشیمی از سهم ان کاسته شده و بخش خصوصی تقویت خواهد شد.
جمع کل 100
تعداد بنگاه‌های بورسی 7

باید در نظر داشت، تعیین برنامه واگذاری واحدهای پتروشیمی و اعمال آن فقط بخشی از قانون سیاست­‌های کلی اصل 44 می­ باشد که نیاز است در کنار آن، همزمان اقداماتی برای توانمندسازی بخش خصوصی، اصلاح ساختار واحدهای زیان­ده و موارد دیگر انجام پذیرد. متأسفانه از جمله ملاحظاتی که در واگذاری واحدهای پتروشیمی نادیده گرفته می‌­شود، توجه به پایداری خدمات به مجتمع­‌های پتروشیمی پس از واگذاری و حفظ سرمایه ­های معنوی نظیر اعتبار شرکت ملی صنایع پتروشیمی (NPC brand) در سطح بازارهای منطقه­‌ای و بین‌المللی پس از خصوصی­‌‌سازی است که غفلت از آن­ها، سبب وارد نمودن آسیب ­های جدی به صنعت و اقتصاد کشور خواهد شد.

تحلیل وضعیت واگذاری سهام شرکت­های تابعه شرکت ملی صنایع پتروشیمی طی سال­‌های برنامه چهارم توسعه حاکی از آن است که حدود 52 درصد از شرکت­‌های تابعه شرکت ملی صنایع پتروشیمی بیش از 50 درصد سهام شان و حدود 48 درصد آن‌ها کمتر از 50 درصد سهام شان واگذار شده است.

در جدول 11، آخرین وضعیت مورد تفاهم نحوه ­ی واگذاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی و شرکت­‌های زیرمجموعه در قالب سبد سرمایه ­گذاری­‌های شرکت ملی صنایع پتروشیمی (سازمان توسعه­‌ای) و هولدینگ پتروشیمی خلیج فارس نشان داده شده است. این ساختار به موجب مصوبه‌ شماره 104460 مورخ 1388/5/24 کمیسیون موضع اصل 38 قانون اساسی، در سال 1388 می­ باشد که تداوم فعالیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی در قالب سازمان توسعه­‌ای موضوع تبصره (3) بند (الف) ماده (3) قانون اصلاحیه اجرای سیاست­‌های اصل 44، به تصویب رسانده است.

از جمله دلایل تشکیل هولدینگ، حفظ یکپارچگی مجمتع­‌های پتروشیمی با توجه به پیوستگی صنعت پتروشیمی و توجه به زنجیره‌این صنعت در فرایند خصوصی­ سازی، حفظ و استفاده از برند تجاری­ NPC برای حضور مؤثر در بازارهای بین­ المللی، بهره­ گیری از امتیاز مقیاس در استفاده از بازخوردهای تحقیق و توسعه­، استفاده بهتر از تأسیسات عمومی و صرفه­ جویی در هزینه­‌ها بوده است که تنها با قرار دادن 12 مجتمع از مجتمع­‌های پتروشیمی سراسر کشور در قالب آن موافقت شده است. در یکصد و چهل و چهارمین جلسه هیئت واگذاری مورخ 1388/8/9 و براساس تصویب نامه شماره 148871 مورخ 1388/9/4 شرکت هولدینگ پتروشیمی خلیج فارس و 12 شرکت زیر مجموعه­‌ی آن­که اسامی آن­ها در جدول مذکور عنوان شده، تشکیل گردیده است.

همچنین براساس قانون خصوصی­‌‌سازی مقرر گردید، سهم شرکت ملی صنایع پتروشیمی در واحدهای پتروشیمی حداکثر بیش از 20% نباشد، لذا در برنامه ­های توسعه چهارم و پنجم کشور بغیر از هولدینگ پتروشیمی خلیج فارس که متشکل از دوازده شرکت از واحدهای تولیدی، واحدهای خدماتی و خدمات فنی می­ باشد، مابقی واحدها از طریق بورس و مزایده در حال واگذاری می‌­باشند.

محیط زیست

در صنایع پتروشیمی و پالایشگاهی، بر اساس نوع مواد مصرفی و تولیدی و همچنین مرحله فرایندها، نوع و میزان آلایندگی‌های این صنایع متفاوت است. بدین معنی که در فرایندهای مختلف، امکان آلودگی در سه مرحله "جمع‌آوری مواد اولیه،" "تولید و تبدیل مواد واسطه" و "جمع‌آوری و انبار مواد تولید شده،" محتمل می‌باشد.

نمونه‌های زیر را برای هر سه مرحله فوق بر می‌شمارد: نشت فرمالدهید ناشی از تهیه و انتقال متانول مورد نیاز برای واحدهای تولید اسید استیک و MTBE، ورود پساب‌های مجتمع‌های پتروشیمی بندر امام، رازی و خارک به خورموسی و خلیج فارس، نشت مواد آروماتیکی نظیر بنزن در پتروشیمی اصفهان و پراکنده شدن گوگرد در فضای اطراف مجتمع‌هایی نظیر پتروشیمی رازی به‌ دلیل انبار شدن در فضای باز؛ چنانکه ملاحظه شد این نمونه‌ها از هر سه مرحله "جمع اوری مواد اولیه"، "تولید" و "انبارسازی" ذکر شدند.

همچنین یکی دیگر از کارشناسان، نمونه‌هایی از اثرات مختلف زیست محیطی این آلودگی‌ها را بر می‌شمرد: تخریب مرجان‌های طبیعی در عسلویه و خلیج نایبند به‌ منظور احداث واحدهای جدید، تخریب اکوسیستم خلیج فارس و تبدیل شدن خورموسی به مرداب به‌ دلیل رعایت نکردن اصول صحیح جایگیری مجتمع‌های پتروشیمی، از بین رفتن صدف‌های مرواریدساز خلیج فارس بدلیل آلوده شدن آبها به مواد شیمیایی مختلف و مضر غیرقابل تجزیه، هیدرولیز شدن تخم موجودات آبزی، بارورنشدن و ازبین رفتن آبزیان در مرحله نوزادی و از بین رفتن امنیت شغلی صیادان و در نتیجه تلاش برای صید در نقاط عمیق و دوردست.

لایه جدید...


↑ [1] ارقام ذکر شده مربوط به سال 1389 می‌­باشد.
↑ [2] Utility
↑ [3] اعداد مذکور متوسط ارقام مربوطه سال­‌های 1384- 1389 می­ باشد.
↑ [4] براساس نرخ تسعیر ارز 8900 ریال که باید بر اساس 11000 در تحلیل‌ها به روز شود.
ایران برنامه پتروشیمی همه موارد